{"id":15935,"date":"2026-09-30T01:42:05","date_gmt":"2026-09-30T01:42:05","guid":{"rendered":"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/?page_id=15935"},"modified":"2026-10-03T11:45:27","modified_gmt":"2026-10-03T11:45:27","slug":"vuursteen","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/index.php\/vuursteen\/","title":{"rendered":"Post-depositionele kenmerken op vuurstenen artefacten"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\">Deze pagina is in aanbouw en niet volledig voor gebruik!<\/h3>\n\n\n\n<div style=\"height:100px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n  <section class=\"vaa-atlas\" aria-label=\"Vuursteen Artefactenatlas\">\n   <header class=\"vaa-header\"><span>VUURSTEEN \/ ARTEFACTENATLAS<\/span><\/header>\n   <div class=\"vaa-intro\"><p class=\"vaa-eyebrow\">DRENTHE \u00b7 GRONINGEN \u00b7 FRIESLAND<\/p><h2>Sporen op vuursteen.<\/h2><p>Een veldatlas voor vuurstenen werktuigen uit Drenthe, Groningen en Friesland. Bekijk patina, verwering en beschadiging op menselijke afslagvlakken.<\/p><p class=\"vaa-note\">Beoordeel eerst of het stuk door mensen is bewerkt. Patina en beschadiging komen ook op natuurlijke vuursteen voor. Een kenmerk alleen bewijst geen ouderdom of echtheid. Vergelijk bewerkte vlakken met behouden cortex: sporen op de grondstof kunnen ouder zijn dan het werktuig.<\/p><\/div>\n   <div class=\"vaa-controls\"><label for=\"vaa-1search\">Zoek een kenmerk<input id=\"vaa-1search\" class=\"vaa-search\" type=\"search\" placeholder=\"Windlak, melkpatina, Liesegang\u2026\" value=\"\"><\/label><label for=\"vaa-1category\">Procesgroep<select class=\"vaa-category\" id=\"vaa-1category\"><option value=\"\">Alle processen<\/option><option >Tijdens ontstaan van vuursteen knollen<\/option><option >Melkpatina<\/option><option >Wind en abrasie<\/option><option >Chemische verwering<\/option><option >Vorst en spanning<\/option><option >Mechanische beschadiging<\/option><option >Verhitting<\/option><option >Volgorde van veranderingen<\/option><\/select><\/label><button class=\"vaa-reset\" type=\"button\">Wis filters<\/button><\/div>\n   <p class=\"vaa-count\" aria-live=\"polite\">35 kenmerken<\/p><div class=\"vaa-grid\">\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Tijdens ontstaan van vuursteen knollen\" data-search=\"Cortex Cortex is de natuurlijke buitenste schil van een vuursteenknol die afkomstig is uit vuursteenlagen of -aders. Deze cortex is meestal (wit) licht van kleur. Wanneer vuursteen lange tijd in de bodem van Noord-Nederland ligt, kan de cortex door infiltratie van ijzerhoudend grondwater verkleuren (vaak van licht tot donker bruin). IJzerverbindingen dringen in de poreuze buitenlaag en kunnen de oorspronkelijk lichte cortex geelbruin tot donkerbruin kleuren. Tijdens ontstaan van vuursteen knollen Cortex, kalk afzetting geharde kalklaag resteren op vuursteen. Vaak van wit naar donkerbruin afhankelijk van de infiltratie in de bodem op een artefact. Natuurlijke schil ontstaan bij vorming van vuursteen in kalkrijke bodems.  Bij artefacten die bwerekt zijn kunnen deze cortex lagen nog aanwezig zijn. \">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/eemster-kg_1993.png\" alt=\"eemster-kg_1993\" loading=\"lazy\">          <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Tijdens ontstaan van vuursteen knollen<\/span><h3>Cortex<\/h3><p>Vaak van wit naar donkerbruin afhankelijk van de infiltratie in de bodem op een artefact.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Cortex<\/h3><div><p>Cortex is de <strong>natuurlijke buitenste schil van een vuursteenknol<\/strong> die afkomstig is uit vuursteenlagen of -aders. Deze cortex is meestal (wit) licht van kleur. Wanneer vuursteen lange tijd in de bodem van Noord-Nederland ligt, kan de cortex door <strong>infiltratie van ijzerhoudend grondwater<\/strong> verkleuren (vaak van licht tot donker bruin). IJzerverbindingen dringen in de poreuze buitenlaag en kunnen de oorspronkelijk lichte cortex <strong>geelbruin tot donkerbruin<\/strong> kleuren.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/eemster-kg_1993.png\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/eemster-kg_1993.png\" alt=\"eemster-kg_1993\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/eemster-kg_1993.png\"><\/a><figcaption><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Cortex, kalk afzetting geharde kalklaag resteren op vuursteen.<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Vaak van wit naar donkerbruin afhankelijk van de infiltratie in de bodem op een artefact.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Natuurlijke schil ontstaan bij vorming van vuursteen in kalkrijke bodems.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Bij artefacten die bwerekt zijn kunnen deze cortex lagen nog aanwezig zijn.<\/p>\n               <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Melkpatina\" data-search=\"Melkpatina, ook wel porseleinpatina Melkpatina, ook wel porseleinpatina genoemd, is een witte tot melkachtig witte verkleuring aan de buitenkant van een artefact, die aan het oppervlak van vuursteen kan ontstaan. Het is geen oorspronkelijke kleur van de vuursteen, maar het gevolg van langdurige chemische verwering. Water en stoffen uit de bodem tasten het oppervlak aan, waardoor de buitenste laag verandert en haar donkere, vaak doorschijnende karakter verliest. Het oppervlak krijgt daardoor een doffe, krijtachtige of porseleinachtige uitstraling door kalk resten die uit het vuursteen naar buiten toe trekken.\r\n\r\nBij vuurstenen artefacten kan melkpatina aanwijzingen geven over de omstandigheden waarin het artefact heeft gelegen en over verweringsprocessen die na de vervaardiging hebben plaatsgevonden. De aanwezigheid van patina is echter op zichzelf geen betrouwbare methode om een artefact te dateren, omdat de vorming sterk afhankelijk is van lokale bodem- en milieuomstandigheden. Melkpatina Melkpatina of porseleinpatina wordt aangeduid. Kalkresten kunnen in de poreuze en zwakkere delen van vuursteen oplossen en naar buiten dringen. Vuursteen bestaat hoofdzakelijk uit silica (SiO\u2082), maar kan ook fossiele resten, kalkhoudende bestanddelen bevatten. Deze bestanddelen kunnen plaatselijk geconcentreerd en verspreid in het vuursteen voorkomen, vooral in meer poreuze of minder homogeen verkiezelde zones van de vuursteen. Onder invloed van water en langdurige chemische verwering kunnen kalkhoudende bestanddelen oplossen en zich via pori\u00ebn en microscheurtjes verplaatsen. Aan of nabij het oppervlak kunnen hierdoor lichte, doffe tot melkachtig witte zones zichtbaar worden. Dergelijke oppervlakkige verweringsverschijnselen kunnen bijdragen aan wat bij vuursteen als melkpatina of porseleinpatina wordt aangeduid.  Het ophopen aan het oppervlakte. Door verwering kunnen deze kalkhoudende bestanddelen aan het oppervlak zichtbaar worden als lichte of witachtige verkleuringen. \">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/032.-Bruine-vuursteen-met-witte-kleurpatina-2-Norg-Dr.-768x562-1.jpg\" alt=\"032.-Bruine-vuursteen-met-witte-kleurpatina-2-Norg-Dr.-768x562\" loading=\"lazy\">          <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Melkpatina<\/span><h3>Melkpatina, ook wel porseleinpatina<\/h3><p>Kalkresten kunnen in de poreuze en zwakkere delen van vuursteen oplossen en naar buiten dringen.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Melkpatina, ook wel porseleinpatina<\/h3><div><p><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/BB7383CD-79A0-46E3-B974-CFA52B8E9685-scaled-1.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/BB7383CD-79A0-46E3-B974-CFA52B8E9685-scaled-1.jpeg\" alt=\"\" width=\"1440\" height=\"2560\" class=\"aligncenter size-full wp-image-15997\" srcset=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/BB7383CD-79A0-46E3-B974-CFA52B8E9685-scaled-1.jpeg 1440w, https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/BB7383CD-79A0-46E3-B974-CFA52B8E9685-scaled-1-169x300.jpeg 169w, https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/BB7383CD-79A0-46E3-B974-CFA52B8E9685-scaled-1-576x1024.jpeg 576w, https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/BB7383CD-79A0-46E3-B974-CFA52B8E9685-scaled-1-768x1365.jpeg 768w, https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/BB7383CD-79A0-46E3-B974-CFA52B8E9685-scaled-1-864x1536.jpeg 864w, https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/BB7383CD-79A0-46E3-B974-CFA52B8E9685-scaled-1-1152x2048.jpeg 1152w, https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/BB7383CD-79A0-46E3-B974-CFA52B8E9685-scaled-1-1140x2027.jpeg 1140w\" sizes=\"auto, (max-width: 1440px) 100vw, 1440px\" \/><\/a><strong>Melkpatina<\/strong>, ook wel <strong>porseleinpatina<\/strong> genoemd, is een witte tot melkachtig witte verkleuring aan de buitenkant van een artefact, die aan het oppervlak van vuursteen kan ontstaan. Het is geen oorspronkelijke kleur van de vuursteen, maar het gevolg van langdurige <strong>chemische verwering<\/strong>. Water en stoffen uit de bodem tasten het oppervlak aan, waardoor de buitenste laag verandert en haar donkere, vaak doorschijnende karakter verliest. Het oppervlak krijgt daardoor een doffe, krijtachtige of porseleinachtige uitstraling door kalk resten die uit het vuursteen naar buiten toe trekken.<\/p>\n<p>Bij vuurstenen artefacten kan melkpatina aanwijzingen geven over de <strong>omstandigheden waarin het artefact heeft gelegen<\/strong> en over verweringsprocessen die na de vervaardiging hebben plaatsgevonden. De aanwezigheid van patina is echter <strong>op zichzelf geen betrouwbare methode om een artefact te dateren<\/strong>, omdat de vorming sterk afhankelijk is van lokale bodem- en milieuomstandigheden.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/032.-Bruine-vuursteen-met-witte-kleurpatina-2-Norg-Dr.-768x562-1.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/032.-Bruine-vuursteen-met-witte-kleurpatina-2-Norg-Dr.-768x562-1.jpg\" alt=\"032.-Bruine-vuursteen-met-witte-kleurpatina-2-Norg-Dr.-768x562\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/032.-Bruine-vuursteen-met-witte-kleurpatina-2-Norg-Dr.-768x562-1.jpg\"><\/a><figcaption><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Melkpatina of porseleinpatina wordt aangeduid.<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Kalkresten kunnen in de poreuze en zwakkere delen van vuursteen oplossen en naar buiten dringen.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Vuursteen bestaat hoofdzakelijk uit silica (SiO\u2082), maar kan ook fossiele resten, kalkhoudende bestanddelen bevatten. Deze bestanddelen kunnen plaatselijk geconcentreerd en verspreid in het vuursteen voorkomen, vooral in meer poreuze of minder homogeen verkiezelde zones van de vuursteen. Onder invloed van water en langdurige chemische verwering kunnen kalkhoudende bestanddelen oplossen en zich via pori\u00ebn en microscheurtjes verplaatsen. Aan of nabij het oppervlak kunnen hierdoor lichte, doffe tot melkachtig witte zones zichtbaar worden. Dergelijke oppervlakkige verweringsverschijnselen kunnen bijdragen aan wat bij vuursteen als melkpatina of porseleinpatina wordt aangeduid.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Het ophopen aan het oppervlakte. Door verwering kunnen deze kalkhoudende bestanddelen aan het oppervlak zichtbaar worden als lichte of witachtige verkleuringen.<\/p>\n               <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Wind en abrasie\" data-search=\"Windlak \/ windglans Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Wind en abrasie Eolische glans; geen synoniem voor chemische glanspatina Lakachtige glans, soms met putjes. Wind voert zand en stof over het blootliggende artefact. Herhaalde korrelcontacten veranderen het oppervlak. Beschutte of begraven delen kunnen een andere glans houden. Opmerking: Over de oorzaak van glans op vuursteen bestaat discussie. Vaak wordt deze toegeschreven aan windlak, ontstaan door langdurige blootstelling aan wind en zand. Een andere verklaring is dat de glans het gevolg is van chemische processen in de bodem, waarbij opgeloste silica zich opnieuw op het vuursteenoppervlak afzet. Hierdoor kan een dunne, glasachtige glanslaag ontstaan, mogelijk vergelijkbaar met **hyaliet**, een opaalachtige vorm van silica. De glans hoeft daarom niet altijd het gevolg te zijn van mechanische polijsting, maar kan mogelijk ook een chemische oorsprong hebben. Archeologen geven de voorkeur aan de windlak hypothese. Glans alleen onderscheidt windwerking niet van chemische verandering. Vergelijk beschutte delen met uitstekende ribben. Postma &amp; De Vries \u2014 vuurstenen bladspits | https:\/\/www.archeoforum.nl\/vondstbeschrijving\/mpbladspitsJB\/mpbladspitsJB.html\nNiekus e.a. \u2014 bifaciaal vuurstenen werktuig | https:\/\/www.cambridge.org\/core\/journals\/netherlands-journal-of-geosciences\/article\/bifacial-tool-of-the-neanderthals-from-ameland-the-netherlands\/61DB2ADAED6B0D6B927EE6AB36598550\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-20.jpg\" alt=\"Detail van putjes in een vuursteenoppervlak; vergelijkingsbeeld van natuurlijke vuursteen.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Detail van putjes in een vuursteenoppervlak; vergelijkingsbeeld van natuurlijke vuursteen.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Wind en abrasie<\/span><h3>Windlak \/ windglans<\/h3><p>Lakachtige glans, soms met putjes.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Windlak \/ windglans<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-20.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-20.jpg\" alt=\"Detail van putjes in een vuursteenoppervlak; vergelijkingsbeeld van natuurlijke vuursteen.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-20.jpg\"><\/a><figcaption>Detail van putjes in een vuursteenoppervlak; vergelijkingsbeeld van natuurlijke vuursteen.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-01.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-01.svg\" alt=\"Schema: Windlak \/ windglans\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-01.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Windlak \/ windglans. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Eolische glans; geen synoniem voor chemische glanspatina<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Lakachtige glans, soms met putjes.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Wind voert zand en stof over het blootliggende artefact. Herhaalde korrelcontacten veranderen het oppervlak. Beschutte of begraven delen kunnen een andere glans houden. Opmerking: Over de oorzaak van glans op vuursteen bestaat discussie. Vaak wordt deze toegeschreven aan windlak, ontstaan door langdurige blootstelling aan wind en zand. Een andere verklaring is dat de glans het gevolg is van chemische processen in de bodem, waarbij opgeloste silica zich opnieuw op het vuursteenoppervlak afzet. Hierdoor kan een dunne, glasachtige glanslaag ontstaan, mogelijk vergelijkbaar met **hyaliet**, een opaalachtige vorm van silica. De glans hoeft daarom niet altijd het gevolg te zijn van mechanische polijsting, maar kan mogelijk ook een chemische oorsprong hebben. Archeologen geven de voorkeur aan de windlak hypothese.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Glans alleen onderscheidt windwerking niet van chemische verandering.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Vergelijk beschutte delen met uitstekende ribben.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.archeoforum.nl\/vondstbeschrijving\/mpbladspitsJB\/mpbladspitsJB.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Postma &amp; De Vries \u2014 vuurstenen bladspits<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/www.cambridge.org\/core\/journals\/netherlands-journal-of-geosciences\/article\/bifacial-tool-of-the-neanderthals-from-ameland-the-netherlands\/61DB2ADAED6B0D6B927EE6AB36598550\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Niekus e.a. \u2014 bifaciaal vuurstenen werktuig<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Wind en abrasie\" data-search=\"Windkantervorming Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Wind en abrasie Ventifact; eolische facetten Afgesleten vlakken met een kiel of scherpe overgang. Langdurig korreltransport langs een blootliggende steen kan plaatselijke afslijting en facetten veroorzaken. Op een werktuig moet worden bepaald of het facet de menselijke afslagen doorsnijdt of op oudere cortex ligt. Een facet op cortex kan al v\u00f3\u00f3r bewerking bestaan. Volgt de slijtage een natuurlijk oppervlak of doorsnijdt zij afslagnegatieven? Bustos-P\u00e9rez &amp; Oll\u00e9 \u2014 oppervlakteabrasie op vuurstenen werktuigen | https:\/\/doi.org\/10.1111\/arcm.12913\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/ref-038-c69ab9f836.jpg\" alt=\"Vuurstenen windkanter. Natuurlijk vergelijkingsstuk; geen aangetoond werktuig.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Vuurstenen windkanter. Natuurlijk vergelijkingsstuk; geen aangetoond werktuig.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Wind en abrasie<\/span><h3>Windkantervorming<\/h3><p>Afgesleten vlakken met een kiel of scherpe overgang.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Windkantervorming<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/ref-038-c69ab9f836.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/ref-038-c69ab9f836.jpg\" alt=\"Vuurstenen windkanter. Natuurlijk vergelijkingsstuk; geen aangetoond werktuig.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/ref-038-c69ab9f836.jpg\"><\/a><figcaption>Vuurstenen windkanter. Natuurlijk vergelijkingsstuk; geen aangetoond werktuig.<br>Collectie en foto: Sander Koopman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/natuurtijdschriften.nl\/pub\/1024403\/G-H2023nr1_art-719-SKoopman_EenLevenInDeZandgroeven.pdf\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-02.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-02.svg\" alt=\"Schema: Windkantervorming\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-02.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Windkantervorming. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Ventifact; eolische facetten<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Afgesleten vlakken met een kiel of scherpe overgang.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Langdurig korreltransport langs een blootliggende steen kan plaatselijke afslijting en facetten veroorzaken. Op een werktuig moet worden bepaald of het facet de menselijke afslagen doorsnijdt of op oudere cortex ligt.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Een facet op cortex kan al v\u00f3\u00f3r bewerking bestaan.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Volgt de slijtage een natuurlijk oppervlak of doorsnijdt zij afslagnegatieven?<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1111\/arcm.12913\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bustos-P\u00e9rez &amp; Oll\u00e9 \u2014 oppervlakteabrasie op vuurstenen werktuigen<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Wind en abrasie\" data-search=\"Eolische putjes Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Wind en abrasie Windlakputjes; oppervlaktepitting Kleine kuiltjes in een glanzend oppervlak. Kleine zwakke plekken of holten kunnen door korrelcontact worden vergroot. Eerst chemisch opgeloste insluitsels kunnen het beginpunt leveren; putjes hoeven dus niet uitsluitend mechanisch te zijn ontstaan. Putjes kunnen ook chemisch ontstaan; combinatie en microscopie zijn nodig. Fotografeer oppervlak en putjes met dezelfde verlichting. Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-20.jpg\" alt=\"Detail van putjes in een vuursteenoppervlak; vergelijkingsbeeld van natuurlijke vuursteen.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Detail van putjes in een vuursteenoppervlak; vergelijkingsbeeld van natuurlijke vuursteen.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Wind en abrasie<\/span><h3>Eolische putjes<\/h3><p>Kleine kuiltjes in een glanzend oppervlak.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Eolische putjes<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-20.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-20.jpg\" alt=\"Detail van putjes in een vuursteenoppervlak; vergelijkingsbeeld van natuurlijke vuursteen.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-20.jpg\"><\/a><figcaption>Detail van putjes in een vuursteenoppervlak; vergelijkingsbeeld van natuurlijke vuursteen.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-03.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-03.svg\" alt=\"Schema: Eolische putjes\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-03.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Eolische putjes. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Windlakputjes; oppervlaktepitting<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Kleine kuiltjes in een glanzend oppervlak.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Kleine zwakke plekken of holten kunnen door korrelcontact worden vergroot. Eerst chemisch opgeloste insluitsels kunnen het beginpunt leveren; putjes hoeven dus niet uitsluitend mechanisch te zijn ontstaan.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Putjes kunnen ook chemisch ontstaan; combinatie en microscopie zijn nodig.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Fotografeer oppervlak en putjes met dezelfde verlichting.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Glanspatina  inkiezeling en overkiezeling Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Silica-afzetting in en op het oppervlak Vergladding of een dun huidje. Met bodemwater aangevoerde silica kan in open pori\u00ebn worden afgezet (inkiezeling) of als dunne afzetting op het oppervlak liggen (overkiezeling). Bij inkiezeling worden microscopische oneffenheden\/putjes in het vuursteenoppervlak met kiezel (silica) opgevuld. Bij overkiezeling wordt daarnaast een uiterst dun laagje kiezel\/opaal \u00f3p het oppervlak afgezet. Samen kunnen deze processen het oppervlak opvallend glad en glanzend maken. Het zichtbare glanseffect bewijst niet welk proces overheerste. Beschrijf eerst het oppervlak; laat een laag mineralogisch toetsen. Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/inkiezeling-1024x959.jpeg\" alt=\"inkiezeling\" loading=\"lazy\">          <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Glanspatina  inkiezeling en overkiezeling<\/h3><p>Vergladding of een dun huidje.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Glanspatina  inkiezeling en overkiezeling<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/inkiezeling-1024x959.jpeg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/inkiezeling-1024x959.jpeg\" alt=\"inkiezeling\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/inkiezeling-1024x959.jpeg\"><\/a><figcaption><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-05.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-05.svg\" alt=\"Schema: Inkiezeling en overkiezeling\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-05.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Inkiezeling en overkiezeling. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/in-en-overkiezeling-930x1024.jpeg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/in-en-overkiezeling-930x1024.jpeg\" alt=\"in en overkiezeling\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/in-en-overkiezeling-930x1024.jpeg\"><\/a><figcaption><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Silica-afzetting in en op het oppervlak<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Vergladding of een dun huidje.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Met bodemwater aangevoerde silica kan in open pori\u00ebn worden afgezet (inkiezeling) of als dunne afzetting op het oppervlak liggen (overkiezeling). Bij inkiezeling worden microscopische oneffenheden\/putjes in het vuursteenoppervlak met kiezel (silica) opgevuld. Bij overkiezeling wordt daarnaast een uiterst dun laagje kiezel\/opaal \u00f3p het oppervlak afgezet. Samen kunnen deze processen het oppervlak opvallend glad en glanzend maken.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Het zichtbare glanseffect bewijst niet welk proces overheerste.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Beschrijf eerst het oppervlak; laat een laag mineralogisch toetsen.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Hyaliet \/ opaalcoating overkiezeling Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Voorgestelde verklaring voor sommige glanslagen Een glasachtig silicalaagje. Onder geschikte chemische omstandigheden kan amorfe silica worden afgezet. Hyaliet is een glasachtige vari\u00ebteit van opaal. Voor die specifieke mineralogische naam is meer bewijs nodig dan een glanzend oppervlak. Hyaliet is niet op glans alleen te determineren. De opvatting dat alle windlak hyaliet is en uitsluitend in Saalien-smeltijs ontstond, is omstreden. Gebruik microscopie en materiaalanalyse; noteer voorlopig \u201cmogelijke coating\u201d. Postma &amp; De Vries \u2014 vuurstenen bladspits | https:\/\/www.archeoforum.nl\/vondstbeschrijving\/mpbladspitsJB\/mpbladspitsJB.html\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Hyaliet-afzetting-1024x574.png\" alt=\"Hyaliet-afzetting\" loading=\"lazy\">          <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Hyaliet \/ opaalcoating overkiezeling<\/h3><p>Een glasachtig silicalaagje.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Hyaliet \/ opaalcoating overkiezeling<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Hyaliet-afzetting-1024x574.png\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Hyaliet-afzetting-1024x574.png\" alt=\"Hyaliet-afzetting\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Hyaliet-afzetting-1024x574.png\"><\/a><figcaption><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-06.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-06.svg\" alt=\"Schema: Hyaliet \/ opaalcoating\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-06.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Hyaliet \/ opaalcoating. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Voorgestelde verklaring voor sommige glanslagen<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Een glasachtig silicalaagje.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Onder geschikte chemische omstandigheden kan amorfe silica worden afgezet. Hyaliet is een glasachtige vari\u00ebteit van opaal. Voor die specifieke mineralogische naam is meer bewijs nodig dan een glanzend oppervlak.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Hyaliet is niet op glans alleen te determineren. De opvatting dat alle windlak hyaliet is en uitsluitend in Saalien-smeltijs ontstond, is omstreden.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Gebruik microscopie en materiaalanalyse; noteer voorlopig \u201cmogelijke coating\u201d.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.archeoforum.nl\/vondstbeschrijving\/mpbladspitsJB\/mpbladspitsJB.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Postma &amp; De Vries \u2014 vuurstenen bladspits<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Oplossing en chemische afronding Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Desilicificatie; afronding van rillen, ribben, hoeken en sneden Scherpe reli\u00ebfdelen worden zachter. Bodemwater kan het silica-oppervlak aantasten. Daardoor kunnen sneden en ribben hun scherpte verliezen. De mate hangt samen met materiaal, vocht, chemie en blootstelling; niet alleen met verstreken tijd. Afronding kan ook mechanisch zijn.  \r\n\r\nCryoturbatie en solifluctie.\r\n\r\nBeide processen kunnen bijdragen aan de afronding van ribben op vuurstenen artefacten. Bij cryoturbatie gebeurt dit door herhaaldelijk bevriezen en ontdooien van de bodem. Bij solifluctie zorgt het afsmelten van ijs voor een trage stroming van waterverzadigde grond. Door de beweging en wrijving die hierbij ontstaan, kunnen scherpe ribben en randen van vuursteen geleidelijk afgerond raken. Onderzoek of afslagstructuren vervagen zonder botsbeschadigingen. Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-07.svg\" alt=\"Schema: Oplossing en chemische afronding\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Schematische uitleg van Oplossing en chemische afronding. Geen echte vondst en niet op schaal.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Oplossing en chemische afronding<\/h3><p>Scherpe reli\u00ebfdelen worden zachter.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Oplossing en chemische afronding<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-07.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-07.svg\" alt=\"Schema: Oplossing en chemische afronding\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-07.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Oplossing en chemische afronding. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Desilicificatie; afronding van rillen, ribben, hoeken en sneden<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Scherpe reli\u00ebfdelen worden zachter.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Bodemwater kan het silica-oppervlak aantasten. Daardoor kunnen sneden en ribben hun scherpte verliezen. De mate hangt samen met materiaal, vocht, chemie en blootstelling; niet alleen met verstreken tijd.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Afronding kan ook mechanisch zijn.  <br \/>\r\n<br \/>\r\nCryoturbatie en solifluctie.<br \/>\r\n<br \/>\r\nBeide processen kunnen bijdragen aan de afronding van ribben op vuurstenen artefacten. Bij cryoturbatie gebeurt dit door herhaaldelijk bevriezen en ontdooien van de bodem. Bij solifluctie zorgt het afsmelten van ijs voor een trage stroming van waterverzadigde grond. Door de beweging en wrijving die hierbij ontstaan, kunnen scherpe ribben en randen van vuursteen geleidelijk afgerond raken.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Onderzoek of afslagstructuren vervagen zonder botsbeschadigingen.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Witte patina \/ melkpatina Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Melkwitte patina; krijtachtige patina Witte tot cr\u00e8me ondoorzichtige zones. Een veranderde buitenzone met microscopische pori\u00ebn verstrooit licht en oogt wit. De zone kan dun, vlekkerig of sterk ontwikkeld zijn. Melkpatina beschrijft de melkachtige verschijning en is geen onafhankelijk ontstaansproces. Wit kan ook door verhitting ontstaan. Controleer barstjes, glans en kleurverdeling onder een loep. Glauberman &amp; Thorson (2012) \u2014 Flint patina and taphonomy | https:\/\/robertthorson.clas.uconn.edu\/wp-content\/uploads\/sites\/566\/2018\/07\/2012-PP-FlintTaphonomy.pdf\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-33.jpg\" alt=\"Plaatselijke witte patina boven bruin vuursteen; natuurlijk vergelijkingsstuk.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Plaatselijke witte patina boven bruin vuursteen; natuurlijk vergelijkingsstuk.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Witte patina \/ melkpatina<\/h3><p>Witte tot cr\u00e8me ondoorzichtige zones.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Witte patina \/ melkpatina<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-33.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-33.jpg\" alt=\"Plaatselijke witte patina boven bruin vuursteen; natuurlijk vergelijkingsstuk.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-33.jpg\"><\/a><figcaption>Plaatselijke witte patina boven bruin vuursteen; natuurlijk vergelijkingsstuk.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-34.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-34.jpg\" alt=\"Sterke witte oppervlakteverandering op natuurlijke vuursteen; geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-34.jpg\"><\/a><figcaption>Sterke witte oppervlakteverandering op natuurlijke vuursteen; geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-08.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-08.svg\" alt=\"Schema: Witte patina \/ melkpatina\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-08.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Witte patina \/ melkpatina. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Melkwitte patina; krijtachtige patina<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Witte tot cr\u00e8me ondoorzichtige zones.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Een veranderde buitenzone met microscopische pori\u00ebn verstrooit licht en oogt wit. De zone kan dun, vlekkerig of sterk ontwikkeld zijn. Melkpatina beschrijft de melkachtige verschijning en is geen onafhankelijk ontstaansproces.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Wit kan ook door verhitting ontstaan.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Controleer barstjes, glans en kleurverdeling onder een loep.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/robertthorson.clas.uconn.edu\/wp-content\/uploads\/sites\/566\/2018\/07\/2012-PP-FlintTaphonomy.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Glauberman &amp; Thorson (2012) \u2014 Flint patina and taphonomy<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Porseleinpatina Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Witte glanzende patina Wit en opvallend glad of glanzend. Witte oppervlakteverandering kan samengaan met een glad of glanzend oppervlak. \u201cPorselein\u201d beschrijft die combinatie. De term wordt niet overal identiek gebruikt en overlapt met witte patina en glanspatina. Een beschrijvende variant; geen zelfstandige datering. Noteer kleur en glans afzonderlijk. Glauberman &amp; Thorson (2012) \u2014 Flint patina and taphonomy | https:\/\/robertthorson.clas.uconn.edu\/wp-content\/uploads\/sites\/566\/2018\/07\/2012-PP-FlintTaphonomy.pdf\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-34.jpg\" alt=\"Sterke witte oppervlakteverandering op natuurlijke vuursteen; geen werktuigfoto.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Sterke witte oppervlakteverandering op natuurlijke vuursteen; geen werktuigfoto.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Porseleinpatina<\/h3><p>Wit en opvallend glad of glanzend.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Porseleinpatina<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-34.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-34.jpg\" alt=\"Sterke witte oppervlakteverandering op natuurlijke vuursteen; geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-34.jpg\"><\/a><figcaption>Sterke witte oppervlakteverandering op natuurlijke vuursteen; geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-09.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-09.svg\" alt=\"Schema: Porseleinpatina\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-09.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Porseleinpatina. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Witte glanzende patina<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Wit en opvallend glad of glanzend.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Witte oppervlakteverandering kan samengaan met een glad of glanzend oppervlak. \u201cPorselein\u201d beschrijft die combinatie. De term wordt niet overal identiek gebruikt en overlapt met witte patina en glanspatina.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Een beschrijvende variant; geen zelfstandige datering.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Noteer kleur en glans afzonderlijk.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/robertthorson.clas.uconn.edu\/wp-content\/uploads\/sites\/566\/2018\/07\/2012-PP-FlintTaphonomy.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Glauberman &amp; Thorson (2012) \u2014 Flint patina and taphonomy<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Blauwachtige patina Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Melkblauwe, blauwgrijze of dunne witte patina Blauwe zweem boven donkerder vuursteen. Een dunne veranderde buitenzone kan boven donker materiaal blauwachtig ogen. Kleur wordt mede bepaald door laagdikte, lichtverstrooiing en ondergrond. Een oorspronkelijk blauwgrijze grondstof kan hetzelfde uiterlijk geven. Blauw kan ook de oorspronkelijke grondstofkleur zijn. Vergelijk kleur onder wisselende belichting en aan bestaande beschadigingen. Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-30.jpg\" alt=\"Dunne blauwachtige en witte patina op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Dunne blauwachtige en witte patina op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Blauwachtige patina<\/h3><p>Blauwe zweem boven donkerder vuursteen.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Blauwachtige patina<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-30.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-30.jpg\" alt=\"Dunne blauwachtige en witte patina op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-30.jpg\"><\/a><figcaption>Dunne blauwachtige en witte patina op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-10.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-10.svg\" alt=\"Schema: Blauwachtige patina\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-10.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Blauwachtige patina. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Melkblauwe, blauwgrijze of dunne witte patina<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Blauwe zweem boven donkerder vuursteen.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Een dunne veranderde buitenzone kan boven donker materiaal blauwachtig ogen. Kleur wordt mede bepaald door laagdikte, lichtverstrooiing en ondergrond. Een oorspronkelijk blauwgrijze grondstof kan hetzelfde uiterlijk geven.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Blauw kan ook de oorspronkelijke grondstofkleur zijn.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Vergelijk kleur onder wisselende belichting en aan bestaande beschadigingen.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Plaatselijke witte patina Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Patinavlekken; witte patinaranden; witte krassen Vlekken of bleke stroken langs beschadigingen. Langs microbarsten en op beschadigde delen kan de aantasting anders verlopen dan op intacte vlakken. Verschillende contacten met bodemwater of sediment veroorzaken plaatselijke verschillen in de witte buitenzone. Verschil in patina hoeft geen verschil in ouderdom te betekenen. Leg de verdeling vast op een tekening of overzichtsfoto. Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-31.jpg\" alt=\"Witte patina en contrasterende beschadigingen op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Witte patina en contrasterende beschadigingen op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Plaatselijke witte patina<\/h3><p>Vlekken of bleke stroken langs beschadigingen.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Plaatselijke witte patina<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-31.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-31.jpg\" alt=\"Witte patina en contrasterende beschadigingen op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-31.jpg\"><\/a><figcaption>Witte patina en contrasterende beschadigingen op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-38.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-38.jpg\" alt=\"Witte beschadigingssporen op natuurlijke vuursteen; vergelijkingsbeeld voor krassen en contactschade.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-38.jpg\"><\/a><figcaption>Witte beschadigingssporen op natuurlijke vuursteen; vergelijkingsbeeld voor krassen en contactschade.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-11.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-11.svg\" alt=\"Schema: Plaatselijke witte patina\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-11.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Plaatselijke witte patina. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Patinavlekken; witte patinaranden; witte krassen<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Vlekken of bleke stroken langs beschadigingen.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Langs microbarsten en op beschadigde delen kan de aantasting anders verlopen dan op intacte vlakken. Verschillende contacten met bodemwater of sediment veroorzaken plaatselijke verschillen in de witte buitenzone.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Verschil in patina hoeft geen verschil in ouderdom te betekenen.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Leg de verdeling vast op een tekening of overzichtsfoto.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Wortelpatina \/ vermicul\u00e9 Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Streperige, dendritische of spaghetti-patina Vertakkende, kronkelende lichte lijnen. De chemie aan wortelcontacten verschilt van die van de omringende bodem. Plaatselijke aantasting kan vertakkende etspatronen en witte lijnen achterlaten. De precieze rol van wortelstoffen en bodemchemie moet per situatie worden beoordeeld. Wortelwerking is een verklaring, geen bewijs uit het patroon alleen. Onderscheid etslijnen van rechte mechanische krassen. Glauberman &amp; Thorson (2012) \u2014 Flint patina and taphonomy | https:\/\/robertthorson.clas.uconn.edu\/wp-content\/uploads\/sites\/566\/2018\/07\/2012-PP-FlintTaphonomy.pdf\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-41.jpg\" alt=\"Wortelpatina op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Wortelpatina op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Wortelpatina \/ vermicul\u00e9<\/h3><p>Vertakkende, kronkelende lichte lijnen.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Wortelpatina \/ vermicul\u00e9<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-41.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-41.jpg\" alt=\"Wortelpatina op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-41.jpg\"><\/a><figcaption>Wortelpatina op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-12.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-12.svg\" alt=\"Schema: Wortelpatina \/ vermicul\u00e9\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-12.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Wortelpatina \/ vermicul\u00e9. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Streperige, dendritische of spaghetti-patina<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Vertakkende, kronkelende lichte lijnen.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>De chemie aan wortelcontacten verschilt van die van de omringende bodem. Plaatselijke aantasting kan vertakkende etspatronen en witte lijnen achterlaten. De precieze rol van wortelstoffen en bodemchemie moet per situatie worden beoordeeld.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Wortelwerking is een verklaring, geen bewijs uit het patroon alleen.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Onderscheid etslijnen van rechte mechanische krassen.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/robertthorson.clas.uconn.edu\/wp-content\/uploads\/sites\/566\/2018\/07\/2012-PP-FlintTaphonomy.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Glauberman &amp; Thorson (2012) \u2014 Flint patina and taphonomy<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Bruine ijzerpatina Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering IJzerimpregnatie; limonietpatina; geel- en roestbruine patina Gele, oranje tot bruine verkleuring. Opgelost ijzer kan via pori\u00ebn en scheuren worden aangevoerd. Bij veranderende zuurstof- en vochtcondities slaan ijzerverbindingen neer. De verkleuring kan een dun oppervlak of een dieper doordrongen zone betreffen. Dit kan op jonge en oude stukken voorkomen. Controleer verspreiding over afslagvlakken en cortex. Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-43.jpg\" alt=\"Neolithische vuurstenen bijl, besproken bij bruine moeraspatina.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Neolithische vuurstenen bijl, besproken bij bruine moeraspatina.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Bruine ijzerpatina<\/h3><p>Gele, oranje tot bruine verkleuring.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Bruine ijzerpatina<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-43.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-43.jpg\" alt=\"Neolithische vuurstenen bijl, besproken bij bruine moeraspatina.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-43.jpg\"><\/a><figcaption>Neolithische vuurstenen bijl, besproken bij bruine moeraspatina.<br>Harry Huisman \/ STENEN ZOEKEN<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-45.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-45.jpg\" alt=\"Bruine natuurlijke vuursteen met een contrasterend breukvlak. Geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-45.jpg\"><\/a><figcaption>Bruine natuurlijke vuursteen met een contrasterend breukvlak. Geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-13.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-13.svg\" alt=\"Schema: Bruine ijzerpatina\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-13.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Bruine ijzerpatina. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/eemster-kg_1993.png\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/eemster-kg_1993.png\" alt=\"eemster-kg_1993\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/eemster-kg_1993.png\"><\/a><figcaption><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>IJzerimpregnatie; limonietpatina; geel- en roestbruine patina<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Gele, oranje tot bruine verkleuring.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Opgelost ijzer kan via pori\u00ebn en scheuren worden aangevoerd. Bij veranderende zuurstof- en vochtcondities slaan ijzerverbindingen neer. De verkleuring kan een dun oppervlak of een dieper doordrongen zone betreffen.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Dit kan op jonge en oude stukken voorkomen.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Controleer verspreiding over afslagvlakken en cortex.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Roodachtige verkleuring Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Rode kleurpatina; roodbruine ijzerverkleuring Rode of roodbruine zones. IJzerhoudende bestanddelen kunnen rood kleuren; verhitting is een andere mogelijkheid. Rode grondstof is niet vanzelf rode patina. Vergelijk de oorspronkelijke kleur met buitenlagen; let op thermische schade. Heat Treatment of Flint at Sesselfelsgrotte (2023) | https:\/\/www.mdpi.com\/2571-550X\/6\/4\/52\/htm\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-14.svg\" alt=\"Schema: Roodachtige verkleuring\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Schematische uitleg van Roodachtige verkleuring. Geen echte vondst en niet op schaal.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Roodachtige verkleuring<\/h3><p>Rode of roodbruine zones.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Roodachtige verkleuring<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-14.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-14.svg\" alt=\"Schema: Roodachtige verkleuring\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-14.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Roodachtige verkleuring. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Rode kleurpatina; roodbruine ijzerverkleuring<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Rode of roodbruine zones.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>IJzerhoudende bestanddelen kunnen rood kleuren; verhitting is een andere mogelijkheid.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Rode grondstof is niet vanzelf rode patina.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Vergelijk de oorspronkelijke kleur met buitenlagen; let op thermische schade.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.mdpi.com\/2571-550X\/6\/4\/52\/htm\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Heat Treatment of Flint at Sesselfelsgrotte (2023)<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Liesegangringen Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Liesegangbanden; ritmische ijzerbandering Gebogen of concentrische gekleurde banden in het materiaal. Reactieve stoffen diffunderen door poreus materiaal en slaan bij bepaalde concentraties neer. Dit kan opeenvolgende neerslagzones veroorzaken. Bij ijzerhoudende ontstaansbodem zijn deze vaak bruin. Liesegangringen zijn concentrische banden in vuursteen die ontstaan door diffusie en ritmische neerslag van mineralen. Ze kunnen al aanwezig zijn voordat de vuursteen tot een werktuig wordt bewerkt. Banden kunnen al in de grondstof aanwezig zijn. Ze dateren het werktuig niet zonder meer. Niet elke bruine lijn is een Liesegangband. Volgen de banden een oude buitenkant, een scheur of de contour van het bewerkte oppervlak? Binnen de petrologie en geologie worden zogenoemde Liesegang-ringen beschouwd als concentrische of bandvormige patronen die ontstaan door fysisch-chemische processen, waaronder diffusie, reactie en precipitatie van opgeloste mineralen in poreus gesteente of sediment.\r\n\r\nEen relevante vraag is of vergelijkbare concentrische ringen, banden of streeppatronen ook **secundair op archeologische artefacten** kunnen ontstaan nadat deze gedurende langere tijd in de bodem hebben verbleven. In dat geval zouden bodemvocht en daarin opgeloste minerale bestanddelen in het materiaal kunnen infiltreren of ermee kunnen reageren, waardoor ruimtelijk geordende verkleurings-, neerslag- of reactiepatronen ontstaan die morfologisch overeenkomsten vertonen met Liesegang-structuren.\r\n\r\nIndien dergelijke patronen aantoonbaar pas na de vervaardiging en depositie van een artefactzijn gevormd, betreft het geen oorspronkelijk kenmerk van het gebruikte materiaal of het productieproces, maar een post-depositionele fysisch-chemische verandering. De wetenschappelijke vraag is vervolgens in hoeverre dit verschijnsel reeds als afzonderlijk proces is beschreven en geclassificeerd, en of de term Liesegang-ringen hiervoor strikt toepasbaar is. Mogelijk bestaat hier behoefte aan een specifiekere terminologie voor Liesegang-achtige patronen die door langdurige bodeminteractie in archeologische materialen ontstaan. Liesegangringen: experimenteel onderzoek naar neerslag in poreuze steen (algemeen mechanisme) | https:\/\/arxiv.org\/abs\/1810.11825\nHarry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-44.jpg\" alt=\"Gebogen bruine bandering in natuurlijke vuursteen, besproken bij ijzerpatina en Liesegangringen. Geen werktuigfoto.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Gebogen bruine bandering in natuurlijke vuursteen, besproken bij ijzerpatina en Liesegangringen. Geen werktuigfoto.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Liesegangringen<\/h3><p>Gebogen of concentrische gekleurde banden in het materiaal.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Liesegangringen<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-44.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-44.jpg\" alt=\"Gebogen bruine bandering in natuurlijke vuursteen, besproken bij ijzerpatina en Liesegangringen. Geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-44.jpg\"><\/a><figcaption>Gebogen bruine bandering in natuurlijke vuursteen, besproken bij ijzerpatina en Liesegangringen. Geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-15.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-15.svg\" alt=\"Schema: Liesegangringen\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-15.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Liesegangringen. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Liesegangbanden; ritmische ijzerbandering<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Gebogen of concentrische gekleurde banden in het materiaal.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Reactieve stoffen diffunderen door poreus materiaal en slaan bij bepaalde concentraties neer. Dit kan opeenvolgende neerslagzones veroorzaken. Bij ijzerhoudende ontstaansbodem zijn deze vaak bruin. Liesegangringen zijn concentrische banden in vuursteen die ontstaan door diffusie en ritmische neerslag van mineralen. Ze kunnen al aanwezig zijn voordat de vuursteen tot een werktuig wordt bewerkt.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Banden kunnen al in de grondstof aanwezig zijn. Ze dateren het werktuig niet zonder meer. Niet elke bruine lijn is een Liesegangband.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Volgen de banden een oude buitenkant, een scheur of de contour van het bewerkte oppervlak? Binnen de petrologie en geologie worden zogenoemde Liesegang-ringen beschouwd als concentrische of bandvormige patronen die ontstaan door fysisch-chemische processen, waaronder diffusie, reactie en precipitatie van opgeloste mineralen in poreus gesteente of sediment.<br \/>\r\n<br \/>\r\nEen relevante vraag is of vergelijkbare concentrische ringen, banden of streeppatronen ook **secundair op archeologische artefacten** kunnen ontstaan nadat deze gedurende langere tijd in de bodem hebben verbleven. In dat geval zouden bodemvocht en daarin opgeloste minerale bestanddelen in het materiaal kunnen infiltreren of ermee kunnen reageren, waardoor ruimtelijk geordende verkleurings-, neerslag- of reactiepatronen ontstaan die morfologisch overeenkomsten vertonen met Liesegang-structuren.<br \/>\r\n<br \/>\r\nIndien dergelijke patronen aantoonbaar pas na de vervaardiging en depositie van een artefactzijn gevormd, betreft het geen oorspronkelijk kenmerk van het gebruikte materiaal of het productieproces, maar een post-depositionele fysisch-chemische verandering. De wetenschappelijke vraag is vervolgens in hoeverre dit verschijnsel reeds als afzonderlijk proces is beschreven en geclassificeerd, en of de term Liesegang-ringen hiervoor strikt toepasbaar is. Mogelijk bestaat hier behoefte aan een specifiekere terminologie voor Liesegang-achtige patronen die door langdurige bodeminteractie in archeologische materialen ontstaan.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/arxiv.org\/abs\/1810.11825\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Liesegangringen: experimenteel onderzoek naar neerslag in poreuze steen (algemeen mechanisme)<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"IJzer langs scheuren en aders Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Roestaders; ijzerinfiltratie Bruineafzetting langs interne breuken of pori\u00ebn. Water transporteert ijzer langs doorlatende routes. Geen afzonderlijke datering en niet noodzakelijk Liesegangvorming. Breng scheuren en verkleuring samen in beeld. Zie ook Liesegangringen: experimenteel onderzoek naar neerslag in poreuze steen (algemeen mechanisme) | https:\/\/arxiv.org\/abs\/1810.11825\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ijzer-afzeting-zwake-plekken-1024x651.jpeg\" alt=\"ijzer afzeting zwake plekken\" loading=\"lazy\">          <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>IJzer langs scheuren en aders<\/h3><p>Bruineafzetting langs interne breuken of pori\u00ebn.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>IJzer langs scheuren en aders<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ijzer-afzeting-zwake-plekken-1024x651.jpeg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ijzer-afzeting-zwake-plekken-1024x651.jpeg\" alt=\"ijzer afzeting zwake plekken\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ijzer-afzeting-zwake-plekken-1024x651.jpeg\"><\/a><figcaption><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-16.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-16.svg\" alt=\"Schema: IJzer langs scheuren en aders\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-16.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van IJzer langs scheuren en aders. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Roestaders; ijzerinfiltratie<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Bruineafzetting langs interne breuken of pori\u00ebn.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Water transporteert ijzer langs doorlatende routes.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Geen afzonderlijke datering en niet noodzakelijk Liesegangvorming.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Breng scheuren en verkleuring samen in beeld.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/arxiv.org\/abs\/1810.11825\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Zie ook Liesegangringen: experimenteel onderzoek naar neerslag in poreuze steen (algemeen mechanisme)<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Zwarte patina Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Donkere natte-bodempatina; moeras- of onderwaterpatina Een donkergrijze tot zwarte buitenlaag. Een zuurstofarm milieu kan ijzersulfideverkleuring veroorzaken. Oorspronkelijk zwarte vuursteen en donkere aanslag kunnen erop lijken. Vergelijk buitenlaag met bestaande breukvlakken; bepaal samenstelling bij twijfel. Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-47.jpg\" alt=\"Donkere natuurlijke vuursteen, besproken bij zwarte patina. Geen werktuigfoto.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Donkere natuurlijke vuursteen, besproken bij zwarte patina. Geen werktuigfoto.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Zwarte patina<\/h3><p>Een donkergrijze tot zwarte buitenlaag.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Zwarte patina<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-47.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-47.jpg\" alt=\"Donkere natuurlijke vuursteen, besproken bij zwarte patina. Geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-47.jpg\"><\/a><figcaption>Donkere natuurlijke vuursteen, besproken bij zwarte patina. Geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-48.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-48.jpg\" alt=\"Donkere natuurlijke vuursteen als vergelijkingsbeeld voor zwarte patina. Geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-48.jpg\"><\/a><figcaption>Donkere natuurlijke vuursteen als vergelijkingsbeeld voor zwarte patina. Geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-17.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-17.svg\" alt=\"Schema: Zwarte patina\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-17.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Zwarte patina. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Donkere natte-bodempatina; moeras- of onderwaterpatina<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Een donkergrijze tot zwarte buitenlaag.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Een zuurstofarm milieu kan ijzersulfideverkleuring veroorzaken.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Oorspronkelijk zwarte vuursteen en donkere aanslag kunnen erop lijken.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Vergelijk buitenlaag met bestaande breukvlakken; bepaal samenstelling bij twijfel.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Chemische verwering\" data-search=\"Poreuze of matte buitenlaag Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Chemische verwering Krijtige verwering; dof oppervlak; oplossingsputjes Ruw, dof of fijnporeus oppervlak. Chemische aantasting verandert de microstructuur. Ook verse afslagen kunnen weinig glanzen; matheid alleen is geen diagnose. Gebruik strijklicht en microscopie; maak geen nieuwe breuk. Glauberman &amp; Thorson (2012) \u2014 Flint patina and taphonomy | https:\/\/robertthorson.clas.uconn.edu\/wp-content\/uploads\/sites\/566\/2018\/07\/2012-PP-FlintTaphonomy.pdf\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-34.jpg\" alt=\"Sterke witte oppervlakteverandering op natuurlijke vuursteen; geen werktuigfoto.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Sterke witte oppervlakteverandering op natuurlijke vuursteen; geen werktuigfoto.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Chemische verwering<\/span><h3>Poreuze of matte buitenlaag<\/h3><p>Ruw, dof of fijnporeus oppervlak.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Poreuze of matte buitenlaag<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-34.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-34.jpg\" alt=\"Sterke witte oppervlakteverandering op natuurlijke vuursteen; geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-34.jpg\"><\/a><figcaption>Sterke witte oppervlakteverandering op natuurlijke vuursteen; geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-18.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-18.svg\" alt=\"Schema: Poreuze of matte buitenlaag\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-18.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Poreuze of matte buitenlaag. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Krijtige verwering; dof oppervlak; oplossingsputjes<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Ruw, dof of fijnporeus oppervlak.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Chemische aantasting verandert de microstructuur.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Ook verse afslagen kunnen weinig glanzen; matheid alleen is geen diagnose.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Gebruik strijklicht en microscopie; maak geen nieuwe breuk.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/robertthorson.clas.uconn.edu\/wp-content\/uploads\/sites\/566\/2018\/07\/2012-PP-FlintTaphonomy.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Glauberman &amp; Thorson (2012) \u2014 Flint patina and taphonomy<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Vorst en spanning\" data-search=\"Vorstscheuren Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Vorst en spanning Spanningsbarsten; interne vorstbeschadiging Scheuren die het afslagreli\u00ebf kunnen doorsnijden. Water in toegankelijke pori\u00ebn en bestaande scheuren kan bij herhaald bevriezen en ontdooien spanning veroorzaken en scheuren laten groeien. Niet elk type vuursteen reageert gelijk. Een onzichtbaar intern gebrek kan later bij belasting openbreken. Een scheur alleen bewijst geen vorstwerking; slag en hitte zijn alternatieven. Leg beginpunten, vertakkingen en doorsneden vlakken vast. Harry Huisman \u2014 artefacten en pseudo-artefacten | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteen-artefacten-en-die-er-op-lijken-deel-8\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-19.svg\" alt=\"Schema: Vorstscheuren\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Schematische uitleg van Vorstscheuren. Geen echte vondst en niet op schaal.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Vorst en spanning<\/span><h3>Vorstscheuren<\/h3><p>Scheuren die het afslagreli\u00ebf kunnen doorsnijden.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Vorstscheuren<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-19.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-19.svg\" alt=\"Schema: Vorstscheuren\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-19.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Vorstscheuren. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Spanningsbarsten; interne vorstbeschadiging<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Scheuren die het afslagreli\u00ebf kunnen doorsnijden.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Water in toegankelijke pori\u00ebn en bestaande scheuren kan bij herhaald bevriezen en ontdooien spanning veroorzaken en scheuren laten groeien. Niet elk type vuursteen reageert gelijk. Een onzichtbaar intern gebrek kan later bij belasting openbreken.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Een scheur alleen bewijst geen vorstwerking; slag en hitte zijn alternatieven.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Leg beginpunten, vertakkingen en doorsneden vlakken vast.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteen-artefacten-en-die-er-op-lijken-deel-8\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 artefacten en pseudo-artefacten<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Vorst en spanning\" data-search=\"Vorstsplijting Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Vorst en spanning Natuurlijke spanningsbreuk; vorstafsplijting Afgesprongen delen en onregelmatige of gebogen breukvlakken. Wanneer spanning groter wordt dan de lokale sterkte kan een deel van het artefact losspringen. Bestaande scheuren en holten be\u00efnvloeden het verloop. Een schelpvormige breuk is op zichzelf geen menselijke afslag. Een natuurlijke breuk kan een afslag nabootsen. Zoek samenhang met andere barsten; beoordeel slagkenmerken in combinatie met fossiele resten in het centrum een de breuk. Harry Huisman \u2014 artefacten en pseudo-artefacten | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteen-artefacten-en-die-er-op-lijken-deel-8\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/elo-1-1024x782.png\" alt=\"elo-1\" loading=\"lazy\">          <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Vorst en spanning<\/span><h3>Vorstsplijting<\/h3><p>Afgesprongen delen en onregelmatige of gebogen breukvlakken.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Vorstsplijting<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/elo-1-1024x782.png\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/elo-1-1024x782.png\" alt=\"elo-1\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/elo-1-1024x782.png\"><\/a><figcaption><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-20.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-20.svg\" alt=\"Schema: Vorstsplijting\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-20.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Vorstsplijting. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Natuurlijke spanningsbreuk; vorstafsplijting<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Afgesprongen delen en onregelmatige of gebogen breukvlakken.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Wanneer spanning groter wordt dan de lokale sterkte kan een deel van het artefact losspringen. Bestaande scheuren en holten be\u00efnvloeden het verloop. Een schelpvormige breuk is op zichzelf geen menselijke afslag.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Een natuurlijke breuk kan een afslag nabootsen.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Zoek samenhang met andere barsten; beoordeel slagkenmerken in combinatie met fossiele resten in het centrum een de breuk.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteen-artefacten-en-die-er-op-lijken-deel-8\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 artefacten en pseudo-artefacten<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Vorst en spanning\" data-search=\"Secundaire vorstsplijting Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Vorst en spanning Vorstschade na vervaardiging Een natuurlijke breuk onderbreekt eerder gemaakte afslagnegatieven. Een al vervaardigd artefact wordt later door vorstspanning gebroken. De breuk kan oude afslagnegatieven afsnijden. \u201cSecundair\u201d duidt de volgorde ten opzichte van vervaardiging aan, niet een andere soort vorstwerking. De volgorde is alleen aantoonbaar als de breuk oude bewerking doorsnijdt. Tekenen welke negatieven worden afgesneden; vergelijk patina op beide generaties. Harry Huisman \u2014 artefacten en pseudo-artefacten | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteen-artefacten-en-die-er-op-lijken-deel-8\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/ref-150-a6b6eb975c.jpg\" alt=\"Door vorst gespleten vuursteen met glanzend oppervlak. Natuurlijk vergelijkingsstuk; geen aangetoond werktuig.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Door vorst gespleten vuursteen met glanzend oppervlak. Natuurlijk vergelijkingsstuk; geen aangetoond werktuig.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Vorst en spanning<\/span><h3>Secundaire vorstsplijting<\/h3><p>Een natuurlijke breuk onderbreekt eerder gemaakte afslagnegatieven.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Secundaire vorstsplijting<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/ref-150-a6b6eb975c.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/ref-150-a6b6eb975c.jpg\" alt=\"Door vorst gespleten vuursteen met glanzend oppervlak. Natuurlijk vergelijkingsstuk; geen aangetoond werktuig.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/ref-150-a6b6eb975c.jpg\"><\/a><figcaption>Door vorst gespleten vuursteen met glanzend oppervlak. Natuurlijk vergelijkingsstuk; geen aangetoond werktuig.<br>Harry Huisman \/ STENEN ZOEKEN<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/zwerfstenen\/beginners-overzicht-hoofdstukken\/zwerfstenen-en-verwering\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-21.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-21.svg\" alt=\"Schema: Secundaire vorstsplijting\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-21.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Secundaire vorstsplijting. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Vorstschade na vervaardiging<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Een natuurlijke breuk onderbreekt eerder gemaakte afslagnegatieven.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Een al vervaardigd artefact wordt later door vorstspanning gebroken. De breuk kan oude afslagnegatieven afsnijden. \u201cSecundair\u201d duidt de volgorde ten opzichte van vervaardiging aan, niet een andere soort vorstwerking.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>De volgorde is alleen aantoonbaar als de breuk oude bewerking doorsnijdt.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Tekenen welke negatieven worden afgesneden; vergelijk patina op beide generaties.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteen-artefacten-en-die-er-op-lijken-deel-8\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 artefacten en pseudo-artefacten<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Vorst en spanning\" data-search=\"Potlid: ronde spanningsafsplintering Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Vorst en spanning Potlid-litteken; schijfvormige afsplintering Rond of ovaal komvormig litteken; soms een los schijfje. Spanning concentreert zich rond een zwakke plek binnen de vuursteen (Fossiel rest). Een gebogen scheur loopt naar het vrije oppervlak en kan een rond schijfje losmaken. De vorm beschrijft de breuk; de oorzaak moet afzonderlijk worden onderzocht. Extreme temperatuur of temperatuurwisseling kan dit veroorzaken. Vorst en verhitting zijn niet op de vorm alleen te scheiden. Bekijk de breukdoorsnede en aanvullende barsten; registreer oorzaak als onzeker. Museum of Stone Tools \u2014 Potlid | https:\/\/stonetoolsmuseum.com\/analysis\/potlid\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/potlits.jpeg\" alt=\"potlits\" loading=\"lazy\">          <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Vorst en spanning<\/span><h3>Potlid: ronde spanningsafsplintering<\/h3><p>Rond of ovaal komvormig litteken; soms een los schijfje.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Potlid: ronde spanningsafsplintering<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/potlits.jpeg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/potlits.jpeg\" alt=\"potlits\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/potlits.jpeg\"><\/a><figcaption><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/IMG_1931-1-768x1024.jpeg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/IMG_1931-1-768x1024.jpeg\" alt=\"IMG_1931\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/IMG_1931-1-768x1024.jpeg\"><\/a><figcaption><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Potlid-litteken; schijfvormige afsplintering<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Rond of ovaal komvormig litteken; soms een los schijfje.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Spanning concentreert zich rond een zwakke plek binnen de vuursteen (Fossiel rest). Een gebogen scheur loopt naar het vrije oppervlak en kan een rond schijfje losmaken. De vorm beschrijft de breuk; de oorzaak moet afzonderlijk worden onderzocht.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Extreme temperatuur of temperatuurwisseling kan dit veroorzaken. Vorst en verhitting zijn niet op de vorm alleen te scheiden.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Bekijk de breukdoorsnede en aanvullende barsten; registreer oorzaak als onzeker.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/stonetoolsmuseum.com\/analysis\/potlid\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Museum of Stone Tools \u2014 Potlid<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Mechanische beschadiging\" data-search=\"Gletsjerkrassen en afschuring Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Mechanische beschadiging Glaciale slijtage; striaties Krassen, soms evenwijdig, op een afgesleten oppervlak. Contact met gesteente tijdens ijstransport kan krassen en slijtage veroorzaken. Op behouden cortex kunnen deze sporen v\u00f3\u00f3r de vervaardiging liggen. Parallelle krassen zijn op zichzelf niet bewijs van een gletsjer. Bepaal of krassen op cortex of op menselijke afslagvlakken liggen. Niekus e.a. \u2014 bifaciaal vuurstenen werktuig | https:\/\/www.cambridge.org\/core\/journals\/netherlands-journal-of-geosciences\/article\/bifacial-tool-of-the-neanderthals-from-ameland-the-netherlands\/61DB2ADAED6B0D6B927EE6AB36598550\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-38.jpg\" alt=\"Witte beschadigingssporen op natuurlijke vuursteen; vergelijkingsbeeld voor krassen en contactschade.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Witte beschadigingssporen op natuurlijke vuursteen; vergelijkingsbeeld voor krassen en contactschade.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Mechanische beschadiging<\/span><h3>Gletsjerkrassen en afschuring<\/h3><p>Krassen, soms evenwijdig, op een afgesleten oppervlak.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Gletsjerkrassen en afschuring<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-38.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-38.jpg\" alt=\"Witte beschadigingssporen op natuurlijke vuursteen; vergelijkingsbeeld voor krassen en contactschade.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-38.jpg\"><\/a><figcaption>Witte beschadigingssporen op natuurlijke vuursteen; vergelijkingsbeeld voor krassen en contactschade.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-23.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-23.svg\" alt=\"Schema: Gletsjerkrassen en afschuring\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-23.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Gletsjerkrassen en afschuring. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Glaciale slijtage; striaties<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Krassen, soms evenwijdig, op een afgesleten oppervlak.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Contact met gesteente tijdens ijstransport kan krassen en slijtage veroorzaken.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Op behouden cortex kunnen deze sporen v\u00f3\u00f3r de vervaardiging liggen. Parallelle krassen zijn op zichzelf niet bewijs van een gletsjer.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Bepaal of krassen op cortex of op menselijke afslagvlakken liggen.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.cambridge.org\/core\/journals\/netherlands-journal-of-geosciences\/article\/bifacial-tool-of-the-neanderthals-from-ameland-the-netherlands\/61DB2ADAED6B0D6B927EE6AB36598550\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Niekus e.a. \u2014 bifaciaal vuurstenen werktuig<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Mechanische beschadiging\" data-search=\"Paraboolbarstjes en botskringen Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Mechanische beschadiging Hoefijzerbarstjes; gedeeltelijke drukringen Kleine gebogen breukjes, soms in een reeks. Geconcentreerd contact veroorzaakt plaatselijke breukvorming. Het patroon alleen bepaalt niet of ijs, watertransport of ander contact de oorzaak was. Vergroot individuele boogjes en de richting van een eventuele reeks. Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-38.jpg\" alt=\"Witte beschadigingssporen op natuurlijke vuursteen; vergelijkingsbeeld voor krassen en contactschade.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Witte beschadigingssporen op natuurlijke vuursteen; vergelijkingsbeeld voor krassen en contactschade.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Mechanische beschadiging<\/span><h3>Paraboolbarstjes en botskringen<\/h3><p>Kleine gebogen breukjes, soms in een reeks.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Paraboolbarstjes en botskringen<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-38.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-38.jpg\" alt=\"Witte beschadigingssporen op natuurlijke vuursteen; vergelijkingsbeeld voor krassen en contactschade.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-38.jpg\"><\/a><figcaption>Witte beschadigingssporen op natuurlijke vuursteen; vergelijkingsbeeld voor krassen en contactschade.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-24.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-24.svg\" alt=\"Schema: Paraboolbarstjes en botskringen\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-24.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Paraboolbarstjes en botskringen. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Hoefijzerbarstjes; gedeeltelijke drukringen<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Kleine gebogen breukjes, soms in een reeks.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Geconcentreerd contact veroorzaakt plaatselijke breukvorming.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Het patroon alleen bepaalt niet of ijs, watertransport of ander contact de oorzaak was.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Vergroot individuele boogjes en de richting van een eventuele reeks.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina-deel-7\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 vuursteenverwering en patina<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Mechanische beschadiging\" data-search=\"Drukkegeltjes en stootvlekken Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Mechanische beschadiging Contactkegels; kleine witte kneusplekken Kleine kegelige breukjes of bleke impactvlekken. Lokale belasting of botsing breekt de microstructuur. Ook recente druk of bewerking kan contactschade veroorzaken. Controleer overlap met negatieven en patina; beschrijf maat en spreiding. Niekus e.a. \u2014 bifaciaal vuurstenen werktuig | https:\/\/www.cambridge.org\/core\/journals\/netherlands-journal-of-geosciences\/article\/bifacial-tool-of-the-neanderthals-from-ameland-the-netherlands\/61DB2ADAED6B0D6B927EE6AB36598550\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-25.svg\" alt=\"Schema: Drukkegeltjes en stootvlekken\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Schematische uitleg van Drukkegeltjes en stootvlekken. Geen echte vondst en niet op schaal.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Mechanische beschadiging<\/span><h3>Drukkegeltjes en stootvlekken<\/h3><p>Kleine kegelige breukjes of bleke impactvlekken.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Drukkegeltjes en stootvlekken<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-25.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-25.svg\" alt=\"Schema: Drukkegeltjes en stootvlekken\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-25.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Drukkegeltjes en stootvlekken. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Contactkegels; kleine witte kneusplekken<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Kleine kegelige breukjes of bleke impactvlekken.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Lokale belasting of botsing breekt de microstructuur.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Ook recente druk of bewerking kan contactschade veroorzaken.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Controleer overlap met negatieven en patina; beschrijf maat en spreiding.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.cambridge.org\/core\/journals\/netherlands-journal-of-geosciences\/article\/bifacial-tool-of-the-neanderthals-from-ameland-the-netherlands\/61DB2ADAED6B0D6B927EE6AB36598550\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Niekus e.a. \u2014 bifaciaal vuurstenen werktuig<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Mechanische beschadiging\" data-search=\"Krassen door bodembeweging Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Mechanische beschadiging Mogelijke cryoturbatiekrassen; contactkrassen Losse of kruisende krassen op ribben en vlakken. Een artefact schuurt tijdens verplaatsing tegen sediment of andere stenen. Vorstgedreven bodemvervorming kan die contacten veroorzaken, maar ook andere verplaatsing en recente landbewerking kunnen vergelijkbare krassen achterlaten. Krassen bewijzen cryoturbatie niet. Vergelijk ori\u00ebntatie, doorsnijding, sediment en slijtage op andere vondsten. Bustos-P\u00e9rez &amp; Oll\u00e9 \u2014 oppervlakteabrasie op vuurstenen werktuigen | https:\/\/doi.org\/10.1111\/arcm.12913\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-26.svg\" alt=\"Schema: Krassen door bodembeweging\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Schematische uitleg van Krassen door bodembeweging. Geen echte vondst en niet op schaal.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Mechanische beschadiging<\/span><h3>Krassen door bodembeweging<\/h3><p>Losse of kruisende krassen op ribben en vlakken.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Krassen door bodembeweging<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-26.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-26.svg\" alt=\"Schema: Krassen door bodembeweging\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-26.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Krassen door bodembeweging. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Mogelijke cryoturbatiekrassen; contactkrassen<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Losse of kruisende krassen op ribben en vlakken.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Een artefact schuurt tijdens verplaatsing tegen sediment of andere stenen. Vorstgedreven bodemvervorming kan die contacten veroorzaken, maar ook andere verplaatsing en recente landbewerking kunnen vergelijkbare krassen achterlaten.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Krassen bewijzen cryoturbatie niet.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Vergelijk ori\u00ebntatie, doorsnijding, sediment en slijtage op andere vondsten.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1111\/arcm.12913\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bustos-P\u00e9rez &amp; Oll\u00e9 \u2014 oppervlakteabrasie op vuurstenen werktuigen<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Mechanische beschadiging\" data-search=\"Natuurlijke randafsplintering Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Mechanische beschadiging Pseudo-retouche; mogelijke cryoturbatie-afsplintering; edge damage Kleine hapjes, onregelmatige retoucheachtige beschadigingen. Druk, botsingen of verplaatsing beschadigen dunne randen. Ook echte retouche en gebruik kunnen vergelijkbare sporen geven. Vergelijk continu\u00efteit, slagori\u00ebntatie en functionele plaats; laat twijfel beoordelen. Harry Huisman \u2014 artefacten en pseudo-artefacten | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteen-artefacten-en-die-er-op-lijken-deel-8\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-27.svg\" alt=\"Schema: Natuurlijke randafsplintering\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Schematische uitleg van Natuurlijke randafsplintering. Geen echte vondst en niet op schaal.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Mechanische beschadiging<\/span><h3>Natuurlijke randafsplintering<\/h3><p>Kleine hapjes, onregelmatige retoucheachtige beschadigingen.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Natuurlijke randafsplintering<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-27.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-27.svg\" alt=\"Schema: Natuurlijke randafsplintering\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-27.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Natuurlijke randafsplintering. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Pseudo-retouche; mogelijke cryoturbatie-afsplintering; edge damage<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Kleine hapjes, onregelmatige retoucheachtige beschadigingen.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Druk, botsingen of verplaatsing beschadigen dunne randen.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Ook echte retouche en gebruik kunnen vergelijkbare sporen geven.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Vergelijk continu\u00efteit, slagori\u00ebntatie en functionele plaats; laat twijfel beoordelen.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteen-artefacten-en-die-er-op-lijken-deel-8\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 artefacten en pseudo-artefacten<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Mechanische beschadiging\" data-search=\"Mechanische afronding en afstomping Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Mechanische beschadiging Rolling; snedeslijtage; sedimentabrasie Afgeronde ribben, stompe sneden en versleten reli\u00ebf. Herhaald contact met sediment verwijdert materiaal aan uitstekende ribben en dunne sneden. Een rollend artefact kan rondom slijten; een deels begraven stuk kan vooral op de blootliggende zijde veranderen. Niet elke afgeronde rand is verspoeld; chemische verandering kan bijdragen. Beschrijf welke delen zijn afgerond en welke nog scherp zijn. Bustos-P\u00e9rez &amp; Oll\u00e9 \u2014 oppervlakteabrasie op vuurstenen werktuigen | https:\/\/doi.org\/10.1111\/arcm.12913\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/DR3.png\" alt=\"DR3\" loading=\"lazy\">          <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Mechanische beschadiging<\/span><h3>Mechanische afronding en afstomping<\/h3><p>Afgeronde ribben, stompe sneden en versleten reli\u00ebf.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Mechanische afronding en afstomping<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/DR3.png\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/DR3.png\" alt=\"DR3\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/DR3.png\"><\/a><figcaption><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Rolling; snedeslijtage; sedimentabrasie<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Afgeronde ribben, stompe sneden en versleten reli\u00ebf.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Herhaald contact met sediment verwijdert materiaal aan uitstekende ribben en dunne sneden. Een rollend artefact kan rondom slijten; een deels begraven stuk kan vooral op de blootliggende zijde veranderen.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Niet elke afgeronde rand is verspoeld; chemische verandering kan bijdragen.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Beschrijf welke delen zijn afgerond en welke nog scherp zijn.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1111\/arcm.12913\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bustos-P\u00e9rez &amp; Oll\u00e9 \u2014 oppervlakteabrasie op vuurstenen werktuigen<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Mechanische beschadiging\" data-search=\"Recente rand- en oppervlaktebeschadiging Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Mechanische beschadiging Ploegschade; vertrappingsschade; verse krassen Lokale frisse breuken of krassen op een ouder oppervlak. Landbewerking, betreding, verplaatsen of verzamelen kan schade veroorzaken. Een frisse plek geeft geen exacte ouderdom; afwezigheid van patina is niet beslissend. Fotografeer schade v\u00f3\u00f3r schoonmaken en noteer verzameling en opslag. Bustos-P\u00e9rez &amp; Oll\u00e9 \u2014 oppervlakteabrasie op vuurstenen werktuigen | https:\/\/doi.org\/10.1111\/arcm.12913\nHarry Huisman \u2014 artefacten en pseudo-artefacten | https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteen-artefacten-en-die-er-op-lijken-deel-8\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-29.svg\" alt=\"Schema: Recente rand- en oppervlaktebeschadiging\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Schematische uitleg van Recente rand- en oppervlaktebeschadiging. Geen echte vondst en niet op schaal.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Mechanische beschadiging<\/span><h3>Recente rand- en oppervlaktebeschadiging<\/h3><p>Lokale frisse breuken of krassen op een ouder oppervlak.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Recente rand- en oppervlaktebeschadiging<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-29.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-29.svg\" alt=\"Schema: Recente rand- en oppervlaktebeschadiging\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-29.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Recente rand- en oppervlaktebeschadiging. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Ploegschade; vertrappingsschade; verse krassen<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Lokale frisse breuken of krassen op een ouder oppervlak.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Landbewerking, betreding, verplaatsen of verzamelen kan schade veroorzaken.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Een frisse plek geeft geen exacte ouderdom; afwezigheid van patina is niet beslissend.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Fotografeer schade v\u00f3\u00f3r schoonmaken en noteer verzameling en opslag.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1111\/arcm.12913\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bustos-P\u00e9rez &amp; Oll\u00e9 \u2014 oppervlakteabrasie op vuurstenen werktuigen<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/www.hunebednieuwscafe.nl\/2022\/08\/vuursteen-artefacten-en-die-er-op-lijken-deel-8\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Harry Huisman \u2014 artefacten en pseudo-artefacten<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Verhitting\" data-search=\"Verhittings-potlids Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Verhitting Hitteafsplintering; thermal potlidding Schijfvormige afsplinteringen, soms veel bijeen. Bij voldoende verhitting ontstaan interne spanningen rond zwakke plekken. Gebogen breuken bereiken het oppervlak en laten schijfjes afspringen. De gevoeligheid hangt af van grondstof en het verloop van de verhitting. Niet uitgesloten dat extreem lage temperaturen het zelfde effect hebben. Potlids alleen bewijzen geen menselijke haard. Combineer met thermische barsten, kleurverandering en context. Registreer aantal, grootte en ligging, plus andere hittesporen. Museum of Stone Tools \u2014 Potlid | https:\/\/stonetoolsmuseum.com\/analysis\/potlid\/\nHeat Treatment of Flint at Sesselfelsgrotte (2023) | https:\/\/www.mdpi.com\/2571-550X\/6\/4\/52\/htm\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-30.svg\" alt=\"Schema: Verhittings-potlids\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Schematische uitleg van Verhittings-potlids. Geen echte vondst en niet op schaal.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Verhitting<\/span><h3>Verhittings-potlids<\/h3><p>Schijfvormige afsplinteringen, soms veel bijeen.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Verhittings-potlids<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-30.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-30.svg\" alt=\"Schema: Verhittings-potlids\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-30.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Verhittings-potlids. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Hitteafsplintering; thermal potlidding<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Schijfvormige afsplinteringen, soms veel bijeen.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Bij voldoende verhitting ontstaan interne spanningen rond zwakke plekken. Gebogen breuken bereiken het oppervlak en laten schijfjes afspringen. De gevoeligheid hangt af van grondstof en het verloop van de verhitting. Niet uitgesloten dat extreem lage temperaturen het zelfde effect hebben.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Potlids alleen bewijzen geen menselijke haard. Combineer met thermische barsten, kleurverandering en context.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Registreer aantal, grootte en ligging, plus andere hittesporen.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/stonetoolsmuseum.com\/analysis\/potlid\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Museum of Stone Tools \u2014 Potlid<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/www.mdpi.com\/2571-550X\/6\/4\/52\/htm\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Heat Treatment of Flint at Sesselfelsgrotte (2023)<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Verhitting\" data-search=\"Thermische barsten \/ craquel\u00e9 Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Verhitting Crazing; hittefracturen; thermische fragmentatie Een barstennetwerk of uiteengevallen werktuig. Tijdens verhitting en afkoeling kunnen spanning en structurele verandering een netwerk van scheuren opbouwen. Bij verdergaande schade valt het artefact in fragmenten uiteen. Craquel\u00e9, potlids en kleurverandering kunnen samen voorkomen. Niet iedere scheur is een hittespoor. Combineer scheurpatroon, potlids, fragmenten en archeologische context. Heat Treatment of Flint at Sesselfelsgrotte (2023) | https:\/\/www.mdpi.com\/2571-550X\/6\/4\/52\/htm\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-31.svg\" alt=\"Schema: Thermische barsten \/ craquel\u00e9\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Schematische uitleg van Thermische barsten \/ craquel\u00e9. Geen echte vondst en niet op schaal.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Verhitting<\/span><h3>Thermische barsten \/ craquel\u00e9<\/h3><p>Een barstennetwerk of uiteengevallen werktuig.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Thermische barsten \/ craquel\u00e9<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-31.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-31.svg\" alt=\"Schema: Thermische barsten \/ craquel\u00e9\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-31.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Thermische barsten \/ craquel\u00e9. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Crazing; hittefracturen; thermische fragmentatie<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Een barstennetwerk of uiteengevallen werktuig.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Tijdens verhitting en afkoeling kunnen spanning en structurele verandering een netwerk van scheuren opbouwen. Bij verdergaande schade valt het artefact in fragmenten uiteen. Craquel\u00e9, potlids en kleurverandering kunnen samen voorkomen.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Niet iedere scheur is een hittespoor.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Combineer scheurpatroon, potlids, fragmenten en archeologische context.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.mdpi.com\/2571-550X\/6\/4\/52\/htm\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Heat Treatment of Flint at Sesselfelsgrotte (2023)<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Verhitting\" data-search=\"Thermische kleur- en glansverandering Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Verhitting Verbleking; rood\/paarse verkleuring; hitteglans Kleur of reflectie verandert; soms glanzender breukvlakken. Verhitting kan ijzerhoudende bestanddelen en de microstructuur van vuursteen veranderen. Daardoor kan het materiaal verkleuren of de glans van later gevormde breukvlakken veranderen. Niet elke vuursteen reageert met dezelfde kleur of glans. Hittesporen zijn afhankelijk van grondstof en temperatuur. Witte patina en chemische glans kunnen erop lijken. Beschrijf kleur en glans apart van barsten; behandel hitteglans niet als hyaliet. Heat Treatment of Flint at Sesselfelsgrotte (2023) | https:\/\/www.mdpi.com\/2571-550X\/6\/4\/52\/htm\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-32.svg\" alt=\"Schema: Thermische kleur- en glansverandering\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Schematische uitleg van Thermische kleur- en glansverandering. Geen echte vondst en niet op schaal.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Verhitting<\/span><h3>Thermische kleur- en glansverandering<\/h3><p>Kleur of reflectie verandert; soms glanzender breukvlakken.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Thermische kleur- en glansverandering<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-32.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-32.svg\" alt=\"Schema: Thermische kleur- en glansverandering\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-32.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Thermische kleur- en glansverandering. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Verbleking; rood\/paarse verkleuring; hitteglans<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Kleur of reflectie verandert; soms glanzender breukvlakken.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Verhitting kan ijzerhoudende bestanddelen en de microstructuur van vuursteen veranderen. Daardoor kan het materiaal verkleuren of de glans van later gevormde breukvlakken veranderen. Niet elke vuursteen reageert met dezelfde kleur of glans.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Hittesporen zijn afhankelijk van grondstof en temperatuur. Witte patina en chemische glans kunnen erop lijken.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Beschrijf kleur en glans apart van barsten; behandel hitteglans niet als hyaliet.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/www.mdpi.com\/2571-550X\/6\/4\/52\/htm\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Heat Treatment of Flint at Sesselfelsgrotte (2023)<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Volgorde van veranderingen\" data-search=\"Meervoudige en asymmetrische patina Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Volgorde van veranderingen Patina-overlap; patinaverschil tussen zijden Verschillende kleuren, lagen of patronen op \u00e9\u00e9n artefact. Een artefact kan aan weerszijden andere bodemcontacten hebben gehad of achtereenvolgens verschillende milieus hebben doorgemaakt. Daardoor kunnen patronen naast of boven elkaar liggen. Asymmetrie is niet automatisch een opeenvolging van afzonderlijke perioden. Twee kleuren bewijzen niet automatisch twee perioden. Noteer welke laag of lijn een andere doorsnijdt; beoordeel voor- en achterzijde. Levensgeschiedenis van gepatineerde vuurstenen werktuigen | https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/35241694\/\nGlauberman &amp; Thorson (2012) \u2014 Flint patina and taphonomy | https:\/\/robertthorson.clas.uconn.edu\/wp-content\/uploads\/sites\/566\/2018\/07\/2012-PP-FlintTaphonomy.pdf\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-33.jpg\" alt=\"Plaatselijke witte patina boven bruin vuursteen; natuurlijk vergelijkingsstuk.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Plaatselijke witte patina boven bruin vuursteen; natuurlijk vergelijkingsstuk.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Volgorde van veranderingen<\/span><h3>Meervoudige en asymmetrische patina<\/h3><p>Verschillende kleuren, lagen of patronen op \u00e9\u00e9n artefact.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Meervoudige en asymmetrische patina<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-33.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-33.jpg\" alt=\"Plaatselijke witte patina boven bruin vuursteen; natuurlijk vergelijkingsstuk.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-33.jpg\"><\/a><figcaption>Plaatselijke witte patina boven bruin vuursteen; natuurlijk vergelijkingsstuk.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-41.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-41.jpg\" alt=\"Wortelpatina op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-41.jpg\"><\/a><figcaption>Wortelpatina op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-33.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-33.svg\" alt=\"Schema: Meervoudige en asymmetrische patina\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-33.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Meervoudige en asymmetrische patina. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Patina-overlap; patinaverschil tussen zijden<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Verschillende kleuren, lagen of patronen op \u00e9\u00e9n artefact.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Een artefact kan aan weerszijden andere bodemcontacten hebben gehad of achtereenvolgens verschillende milieus hebben doorgemaakt. Daardoor kunnen patronen naast of boven elkaar liggen. Asymmetrie is niet automatisch een opeenvolging van afzonderlijke perioden.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Twee kleuren bewijzen niet automatisch twee perioden.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Noteer welke laag of lijn een andere doorsnijdt; beoordeel voor- en achterzijde.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/35241694\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Levensgeschiedenis van gepatineerde vuurstenen werktuigen<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/robertthorson.clas.uconn.edu\/wp-content\/uploads\/sites\/566\/2018\/07\/2012-PP-FlintTaphonomy.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Glauberman &amp; Thorson (2012) \u2014 Flint patina and taphonomy<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n       <article class=\"vaa-card\" data-category=\"Volgorde van veranderingen\" data-search=\"Patinaverschil tussen oude en jonge vlakken Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken. Volgorde van veranderingen Relatieve volgorde; patina op herbewerkte vlakken Een beschadiging of nieuw negatief wijkt af van een ouder oppervlak. Een nieuwe breuk of afslag ontsluit materiaal dat eerder niet aan dezelfde omstandigheden blootstond. Het nieuwe vlak kan anders veranderen dan de buitenzijde. Ook lokale chemie kan het kleurcontrast be\u00efnvloeden. Ook plaatselijke bodemverschillen kunnen contrast maken. Alleen duidelijke doorsnijding ondersteunt een volgorde. Leg de snijlijnen vast. Herbewerking moet technologisch worden aangetoond. Levensgeschiedenis van gepatineerde vuurstenen werktuigen | https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/35241694\/\">\n     <img decoding=\"async\" class=\"vaa-cover\" src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-31.jpg\" alt=\"Witte patina en contrasterende beschadigingen op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.\" loading=\"lazy\">     <p class=\"vaa-image-label\">Witte patina en contrasterende beschadigingen op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.<\/p>     <div class=\"vaa-card-inner\"><span class=\"vaa-category-label\">Volgorde van veranderingen<\/span><h3>Patinaverschil tussen oude en jonge vlakken<\/h3><p>Een beschadiging of nieuw negatief wijkt af van een ouder oppervlak.<\/p>\n     <details><summary>Bekijk kenmerk en ontstaan<\/summary><div class=\"vaa-detail\"><h3>Patinaverschil tussen oude en jonge vlakken<\/h3><div><p>Registreer dit kenmerk op afzonderlijke bewerkte vlakken, sneden en behouden natuurlijke oppervlakken.<\/p>\n<\/div>\n     <h4>Afbeeldingen<\/h4><div class=\"vaa-gallery\"><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-31.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-31.jpg\" alt=\"Witte patina en contrasterende beschadigingen op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-31.jpg\"><\/a><figcaption>Witte patina en contrasterende beschadigingen op natuurlijke vuursteen. Geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-45.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-45.jpg\" alt=\"Bruine natuurlijke vuursteen met een contrasterend breukvlak. Geen werktuigfoto.\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/bron-45.jpg\"><\/a><figcaption>Bruine natuurlijke vuursteen met een contrasterend breukvlak. Geen werktuigfoto.<br>Harry Huisman<br><a target=\"_blank\" rel=\"noopener\" href=\"https:\/\/www.stenenzoeken.nl\/het-gebruik-van-zwerfstenen\/vuursteenkwaliteit-vuursteenverwering-en-patina\">Bron<\/a><\/figcaption><\/figure><figure><a href=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-34.svg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-34.svg\" alt=\"Schema: Patinaverschil tussen oude en jonge vlakken\" loading=\"eager\" decoding=\"async\" data-no-lazy=\"1\" class=\"vaa-detail-photo skip-lazy\" data-vaa-src=\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/plugins\/vuursteen-artefactenatlas\/assets\/images\/schema-34.svg\"><\/a><figcaption>Schematische uitleg van Patinaverschil tussen oude en jonge vlakken. Geen echte vondst en niet op schaal.<br>Vuursteen Artefactenatlas<br><small>Origineel uitlegdiagram; CC0.<\/small><\/figcaption><\/figure><\/div>\n     <h4>Synoniemen en verwante termen<\/h4><p>Relatieve volgorde; patina op herbewerkte vlakken<\/p><h4>Uiterlijk op het werktuig<\/h4><p>Een beschadiging of nieuw negatief wijkt af van een ouder oppervlak.<\/p><h4>Ontstaan<\/h4><p>Een nieuwe breuk of afslag ontsluit materiaal dat eerder niet aan dezelfde omstandigheden blootstond. Het nieuwe vlak kan anders veranderen dan de buitenzijde. Ook lokale chemie kan het kleurcontrast be\u00efnvloeden.<\/p><h4>Betekenis en beperkingen<\/h4><p>Ook plaatselijke bodemverschillen kunnen contrast maken. Alleen duidelijke doorsnijding ondersteunt een volgorde.<\/p><h4>Waarop letten bij onderzoek<\/h4><p>Leg de snijlijnen vast. Herbewerking moet technologisch worden aangetoond.<\/p>\n     <h4>Bronnen<\/h4><ul><li><a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/35241694\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Levensgeschiedenis van gepatineerde vuurstenen werktuigen<\/a><\/li><\/ul>          <\/div><\/details><label class=\"vaa-compare-pick\"><input type=\"checkbox\"> Vergelijken<\/label><\/div>\n    <\/article>\n   <\/div><p class=\"vaa-empty\" hidden>Geen kenmerken gevonden. Wis de filters of zoek een andere term.<\/p><div class=\"vaa-compare-bar\" hidden><span><\/span><button type=\"button\" class=\"vaa-compare-open\">Vergelijk kenmerken<\/button><button type=\"button\" class=\"vaa-compare-clear\">Selectie leegmaken<\/button><\/div>\n   <dialog class=\"vaa-dialog\" aria-label=\"Kenmerkdetails\"><div class=\"vaa-dialog-top\"><button type=\"button\" class=\"vaa-close\">Sluiten \u00d7<\/button><\/div><div class=\"vaa-dialog-body\"><\/div><\/dialog>\n  <\/section>\n  \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Deze pagina is in aanbouw en niet volledig voor gebruik!<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-15935","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15935","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15935"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15935\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16047,"href":"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/15935\/revisions\/16047"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15935"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}