Wat Cap-Blanc uitzonderlijk maakt, is dat hier drie werelden samenkomen: een plaats waar mensen verbleven, een monumentaal kunstwerk en een graf. In de kalkstenen achterwand lieten prehistorische kunstenaars een enorme dierlijke sculptuur achter. Aan de voet van dezelfde wand werd eeuwen later, of eerder, een menselijke begraving gevonden. De plaats werd bovendien gedurende meerdere perioden opnieuw bezocht. Het is daardoor geen eenvoudig verhaal van \u00e9\u00e9n groep die hier kwam, een paar dieren uit de rots hakte en weer vertrok. Cap-Blanc is het resultaat van een lange geschiedenis waarin verschillende groepen de plek op verschillende momenten gebruikten.<\/p>\n\n\n\n
Lang voordat iemand de naam Cap-Blanc kende<\/h2>\n\n\n\n
De geschiedenis van Cap-Blanc begint natuurlijk niet in 1908 of 1909. Duizenden jaren daarvoor was de kalkstenen rotswand al aanwezig. De overhang bood bescherming tegen regen en wind en keek uit over de Grande Beune, een landschap waarin tijdens het Laat-Paleolithicum verschillende groepen jagers-verzamelaars leefden.<\/p>\n\n\n\n
Archeologisch onderzoek laat zien dat Cap-Blanc gedurende een zeer lange periode werd bezocht. Er zijn aanwijzingen voor gebruik vanaf het Solutr\u00e9en tot en met het Azilien<\/strong>. Dat betekent dat de plek verschillende culturele perioden heeft overleefd. De belangrijkste bewoningsfase wordt in verband gebracht met het Midden-Magdal\u00e9nien<\/strong>. De huidige offici\u00eble chronostratigrafische samenvatting plaatst de belangrijke bewoning daar rond 13.000 tot 11.500 jaar BP<\/strong>. De datering van de monumentale sculpturen wordt in de publieksinformatie vaak afgerond op ongeveer 15.000 jaar geleden<\/strong>; de precieze chronologie van de verschillende onderdelen van de wand is echter ingewikkelder.<\/p>\n\n\n\n Als we specifiek naar Aziliaanse vuurstenen werktuigen kijken, kun je ze plaatsen in de overgang van de Oude Steentijd (Paleolithicum) naar de Middensteentijd (Mesolithicum), aan het einde van de laatste ijstijd en het begin van het Holoceen. Dat verschil is belangrijk. Cap-Blanc is niet noodzakelijk \u00e9\u00e9n kunstwerk dat op \u00e9\u00e9n dag of zelfs in \u00e9\u00e9n generatie werd gemaakt.<\/p>\n\n\n\n Nieuw onderzoek van de wand heeft namelijk drie opeenvolgende decoratiefasen<\/strong> onderscheiden. Een eerste groep grote reli\u00ebfs werd gevolgd door monumentale paarden en runderen, terwijl kleine bizons in een lichter reli\u00ebf aan een volgende fase worden gekoppeld.<\/p>\n\n\n\n Hun namen kennen we niet.<\/p>\n\n\n\n Er bestaat geen prehistorisch verslag waarin staat wie de kunstenaars waren. We kunnen alleen spreken over de groepen Magdalenische jagers-verzamelaars<\/strong> die de plek bezochten. Het is zelfs waarschijnlijker dat meerdere mensen, mogelijk gedurende verschillende perioden, aan de wand hebben gewerkt dan dat \u00e9\u00e9n enkele kunstenaar verantwoordelijk was voor de hele fries.<\/p>\n\n\n\n Wat wel duidelijk is, is dat deze mensen over een opmerkelijke technische vaardigheid beschikten.<\/p>\n\n\n\n Cap-Blanc is namelijk niet in de eerste plaats een plaats met simpele ingekraste tekeningen. De kunstenaars hakten en verwijderden kalksteen uit de rotswand<\/strong> om de dieren naar voren te laten komen. Het gaat om monumentale pari\u00ebtale sculptuur<\/strong>, dus beeldhouwwerk dat aan de rotswand vastzit.<\/p>\n\n\n\n De reli\u00ebfs zijn uitzonderlijk dik en diep. De offici\u00eble heranalyse spreekt van gemiddeld meer dan 20 centimeter reli\u00ebf<\/strong> en een grootste figuur van ongeveer 2,20 meter<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n De Magdal\u00e9ni\u00ebrs beheersten verschillende technieken naast elkaar: graveren, hakken, schrapen, tekenen en schilderen. Bij Cap-Blanc werd de natuurlijke vorm van de kalksteen bovendien onderdeel van het kunstwerk. De rots zelf werd als het ware het materiaal \u00e9n het kader van de voorstelling.<\/p>\n\n\n\n Daarom is het nauwkeuriger om te spreken over de sculptuur- of reli\u00ebffries van Cap-Blanc<\/strong> dan over \u201cde gravure van Cap-Blanc\u201d. Er zijn gegraveerde details en lijnen, maar het monumentale karakter komt vooral van het uitgehakte reli\u00ebf.<\/p>\n\n\n Wanneer men vandaag naar de wand kijkt, springen vooral de paarden<\/strong> in het oog.<\/p>\n\n\n\n In totaal worden veertien dieren in bas-reli\u00ebf<\/strong> onderscheiden. De voorstelling bestaat voornamelijk uit paarden en rundachtige dieren, aangevuld met kleinere bizons en andere figuren. De offici\u00eble analyse onderscheidt drie decoratiefasen. De oudste groep bestaat uit grote dieren in profiel; later werden vooral monumentale paarden en runderen toegevoegd, waarna kleine bizons in licht reli\u00ebf een plaats kregen.<\/p>\n\n\n\n Het paard is daarmee het dominante dier van Cap-Blanc.<\/p>\n\n\n\n De kunstenaars probeerden niet ieder detail van een modern natuurgetrouw beeld vast te leggen. De figuren zijn juist krachtig, massief en relatief gestileerd. Het volume van de dieren is belangrijker dan een uiterst gedetailleerde weergave van ieder bot, iedere spier of iedere hoef. Cap-Blanc onderscheidt zich daarmee van andere Franse rotskunstplaatsen waar dieren soms veel fijner en gedetailleerder zijn uitgewerkt.<\/p>\n\n\n\n Naast de paarden zijn boviden\/runderen en bizons<\/strong> vertegenwoordigd. Ook zijn er kleinere en minder eenvoudig te identificeren dierfiguren. De offici\u00eble documentatie benadrukt vooral de combinatie van paarden en boviden, met kleine bizons in een latere of afzonderlijke decoratiefase.<\/p>\n\n\n\n Wie de wand tegenwoordig ziet, kan gemakkelijk denken dat de prehistorische kunstenaars alleen met grijze kalksteen werkten.<\/p>\n\n\n\n Dat beeld is misleidend.<\/p>\n\n\n\n Er zijn sporen van schildering en pigment<\/strong> bewaard gebleven. De kunstenaars combineerden beeldhouwkunst met kleur. In de paleolithische kunst werd onder andere rood pigment gemaakt uit oker of hematiet<\/strong>. Andere mogelijke kleuren waren geel uit goethiet en zwart uit mangaan of houtskool.<\/p>\n\n\n Bij Cap-Blanc zijn de resten van schildering bijzonder belangrijk omdat ze aantonen dat het reli\u00ebf oorspronkelijk niet noodzakelijk het monochrome, grijze kunstwerk was dat wij vandaag zien.<\/p>\n\n\n\n De dieren konden met pigment worden geaccentueerd. De combinatie van licht, schaduw, reli\u00ebf en kleur moet de dieren een totaal ander uiterlijk hebben gegeven.<\/p>\n\n\n\n De rotswand die nu stil en grijs lijkt, kan in de prehistorie dus een veel levendiger beeld hebben gevormd: uitgehakte paarden en runderen, versterkt door kleur en zichtbaar bij het licht van de zon of van vuur<\/strong>. Op Cap-Blanc zijn ook sporen van vuurplaatsen in de buurt van de wanden bekend; moderne kunsthistorische fotografie laat zien hoe sterk de waarneming van deze reli\u00ebfs afhankelijk is van de lichtval.<\/p>\n\n\n\n Dan zijn er de gaten en ringvormige uitsparingen in de rots.<\/p>\n\n\n\n Ze zijn geen toevallige beschadigingen. Zulke zogenaamde ringen of lussen<\/strong> komen op meerdere prehistorische rots-schuilplaatsen voor. De rots werd daarvoor doorboord zodat er een koord of ander bevestigingsmateriaal doorheen kon worden gehaald.<\/p>\n\n\n\n Daarmee ontstaat een fascinerende mogelijkheid.<\/p>\n\n\n\n De gaten kunnen hebben geholpen bij het aanbrengen van afsluitingen of schermen<\/strong> voor bepaalde delen van de schuilplaats. Denk aan huiden, doeken of andere flexibele materialen die met koorden aan de rots konden worden bevestigd.<\/p>\n\n\n\n Dat zou betekenen dat mensen de open rots-schuilplaats gedeeltelijk konden afsluiten en er een meer beschutte leefruimte van konden maken.<\/p>\n\n\n\n Maar hier moeten we een duidelijke grens trekken tussen bewijs en reconstructie.<\/p>\n\n\n\n We weten dat zulke ringen bestonden en dat ze met bevestiging in verband kunnen worden gebracht. We weten niet zeker dat de gaten van Cap-Blanc specifiek bedoeld waren om tenthuiden op te hangen.<\/strong> De offici\u00eble archeologische interpretatie noemt het mogelijk dat dergelijke structuren dienden om leefruimten af te sluiten.<\/p>\n\n\n\n En achter die mogelijke afsluiting is een kleine, ondiepe grot. Cap-Blanc is een rots-abri met een overhang met een natuurlijke grot nis<\/strong>. De nis aan de rechterzijde is ongeveer vijf meter breed en vier meter diep.<\/p>\n\n\n\n Op de afbeelding rechts bevindt zich de “nis”. De sculpturen strekken zich uit over de gehele lengte van de verticale muur, tot ongeveer halverwege de hoogte.<\/p>\n\n\n\n Cap-Blanc was niet uitsluitend een kunstgalerij.<\/p>\n\n\n\n In de bodem zijn werktuigen, dierlijke resten en andere archeologische materialen gevonden. De hoeveelheid en diversiteit van het materiaal tonen aan dat mensen de plaats daadwerkelijk gebruikten. Er zijn onder meer werktuigen uit vuursteen en voorwerpen van been gevonden. Een opmerkelijk voorbeeld is een fluitje of lokmiddel dat uit een doorboorde vingerkoot van een hertachtige is gemaakt.<\/p>\n\n\n\n Daarmee krijgt de rotswand een andere betekenis.<\/p>\n\n\n\n De mensen die de paarden maakten, waren geen bezoekers die alleen even kwamen tekenen. Ze leefden in een wereld waarin jagen, voedsel verwerken, werktuigen maken, sociale activiteiten, kunst en mogelijk rituele handelingen allemaal met elkaar verweven waren.<\/p>\n\n\n\n Cap-Blanc was een leefruimte \u00e9n een plaats met een bijzondere symbolische betekenis.<\/p>\n\n\n\n En dan komt een van de meest mysterieuze hoofdstukken.<\/p>\n\n\n\n In 1911<\/strong>, twee jaar na de grote ontdekking van de sculpturen, werd tijdens werkzaamheden aan een beschermend gebouw een vrijwel compleet menselijk skelet gevonden.<\/p>\n\n\n\n Het ging om een volwassen jonge vrouw<\/strong>. Haar begraving behoort tot de zeldzame Magdalenische primaire begravingen die in Frankrijk bekend zijn. De offici\u00eble archeologische documentatie rekent de vrouw tot het Midden-Magdal\u00e9nien.<\/p>\n\n\n\n De vondst was opmerkelijk omdat haar graf zich bij dezelfde rotswand bevond als de monumentale dieren.<\/p>\n\n\n\n De vrouw werd niet gevonden in een aparte grafkamer diep onder de grond. Haar begraving bevond zich aan de basis van de rotswand<\/strong>, in het gebied van de oude bewoningslagen.<\/p>\n\n\n\n De archeologische betekenis daarvan is enorm.<\/p>\n\n\n\n Want ineens blijkt Cap-Blanc niet alleen een plaats waar mensen woonden en kunst maakten. Het was ook een plaats waar een mens werd begraven.<\/p>\n\n\n\n Bij de vrouw zijn geen overtuigende grafgiften geregistreerd.<\/p>\n\n\n\n Dat betekent dat er geen duidelijke verzameling sieraden, wapens of andere voorwerpen bekend is die speciaal als grafgift met haar werd meegegeven. Tegelijkertijd moet men voorzichtig zijn met de conclusie dat zij absoluut zonder enig voorwerp werd begraven. De vroege opgravingen rond Cap-Blanc waren namelijk zeer gebrekkig naar moderne maatstaven. Een deel van het archeologische materiaal ging verloren of werd niet systematisch geregistreerd.<\/p>\n\n\n\n Dat probleem geldt voor de hele vindplaats.<\/p>\n\n\n\n De eerste opgravingen waren zo snel uitgevoerd dat de oorspronkelijke stratigrafie maar gedeeltelijk kon worden gereconstrueerd. Daardoor weten archeologen vandaag veel, maar niet alles.<\/p>\n\n\n Dat is een van de interessantste vragen \u2014 en ook een van de vragen waarop geen absoluut antwoord bestaat.<\/p>\n\n\n\n Het is verleidelijk om een verhaal te vertellen waarin de vrouw eerst werd begraven en de kunstenaars daarna hun monumentale dieren boven haar maakten.<\/p>\n\n\n\n Maar de archeologie kan dat niet met zekerheid bewijzen<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n De eerste opgravingen hebben de bodemlagen grotendeels verwijderd en de stratigrafische informatie is daardoor onvolledig. Modern onderzoek heeft bovendien vastgesteld dat de wand zelf uit verschillende decoratiefasen<\/strong> bestaat.<\/p>\n\n\n\n We kunnen daarom niet eenvoudig zeggen: \u201cDe vrouw lag er al voordat de kunstenaars kwamen.\u201d<\/p>\n\n\n\n Wat wel duidelijk is, is dat de vrouw en de kunst onderdeel zijn van een complexe geschiedenis van meerdere gebruiksfasen<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n De mogelijkheid bestaat dat de begraving ouder is dan bepaalde latere activiteiten of decoratiefasen. Maar de precieze volgorde van begraving, bewoning en de verschillende episodes van het beeldhouwwerk kan niet betrouwbaar worden vastgesteld.<\/p>\n\n\n\n Ook het romantische idee dat de vrouw misschien \u00e9\u00e9n van de kunstenaars was, is niet bewezen.<\/p>\n\n\n\n Duizenden jaren lang bleef de rotswand verborgen onder sediment.<\/p>\n\n\n\n Dan komt het jaar 1908<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Raymond Peyrille werkte voor de Bordeauxse arts Jean-Gaston Lalanne<\/strong>, die archeologisch onderzoek financierde. Peyrille was bezig bij de nabijgelegen vindplaats Laussel<\/strong>, eveneens in de Grande-Beunevallei. Daar viel hem aan de voet van een rotswand een uitholling op. Hij meldde de vondst aan Lalanne.<\/p>\n\n\n\n De offici\u00eble Franse archeologische dienst noemt 1909 als het jaar waarin Peyrille het terrein ontdekte; de meer gedetailleerde onderzoeksgeschiedenis maakt onderscheid tussen het signaleren\/melden van de vindplaats in 1908<\/strong> en de daadwerkelijke grote opgraving die in 1909<\/strong> begon.<\/p>\n\n\n\n Dat onderscheid is belangrijk.<\/p>\n\n\n\n 1908: de ontdekking wordt gemeld.<\/strong><\/p>\n\n\n\n September 1909: het uitgraven begint.<\/strong><\/p>\n\n\n\n In september 1909 begonnen de werkzaamheden.<\/p>\n\n\n\n Peyrille leidde een ploeg die in opdracht van Lalanne de rots-schuilplaats leegmaakte. Er waren lokale arbeiders bij betrokken; het was geen moderne archeologische opgraving met centimeter voor centimeter geregistreerde lagen.<\/p>\n\n\n\n De methode was veel grover.<\/p>\n\n\n\n Met schop, pikhouweel en ander gereedschap werd het sediment verwijderd. De ploeg was in eerste instantie vooral ge\u00efnteresseerd in de archeologische voorwerpen die uit de bodem konden komen. De betekenis van wat zich in de wand bevond, was nog niet duidelijk.<\/p>\n\n\n\n Bij het uitgraven kwamen eerst sporen van reli\u00ebf en kleur tevoorschijn.<\/p>\n\n\n\n Toen begon het besef door te dringen dat de rotswand zelf versierd was.<\/p>\n\n\n\n De werkzaamheden waren al begonnen voordat de betekenis van de sculpturen volledig werd begrepen. Daardoor liepen sommige reli\u00ebfs schade op door het gereedschap van de gravers. De offici\u00eble beheerssite van de prehistorische vindplaatsen vermeldt dat de wand aanvankelijk zonder bijzondere voorzichtigheid werd vrijgelegd en dat sommige sculpturen door metalen gereedschap werden geraakt.<\/p>\n\n\n\n Het was een ontdekking die tegenwoordig bijna ondenkbaar zou zijn: een monumentaal kunstwerk van duizenden jaren oud werd letterlijk uit de grond gehakt.<\/p>\n\n\n De ploeg werkte razendsnel.<\/p>\n\n\n\n In minder dan drie maanden<\/strong> werd vrijwel de hele schuilplaats leeggehaald en kwam de monumentale fries tevoorschijn. De Franse archeologische dienst beschrijft dat Peyrille de vrijwel gehele abri in ongeveer drie maanden leegmaakte.<\/p>\n\n\n\n Daarmee werd Cap-Blanc de eerste bekende grote paleolithische sculpturale fries die op deze manier werd ontdekt.<\/p>\n\n\n\n Een van de ontdekkingen was een bijzonder opvallend gebeeldhouwd blok met een bizon<\/strong>, dat tijdens de werkzaamheden werd vrijgelegd.<\/p>\n\n\n De ontdekking was te belangrijk om onbekend te blijven.<\/p>\n\n\n\n De Franse prehistoricus en priester Henri Breuil<\/strong> werd erbij betrokken. Samen met Jean-Gaston Lalanne beschreef hij de sculpturen in een publicatie uit 1911<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Breuil zou later een van de invloedrijkste onderzoekers van de Europese paleolithische kunst worden. Cap-Blanc hoorde bij de ontdekkingen die hielpen aantonen dat de mensen van de laatste ijstijd niet alleen kleine voorwerpen en eenvoudige gravures maakten, maar ook monumentale kunst in rotswanden<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Twee jaar na het vrijleggen van de fries gebeurde er opnieuw iets onverwachts.<\/p>\n\n\n\n Er werd gewerkt aan een beschermende constructie om de kwetsbare sculpturen tegen de buitenwereld te beschermen. Tijdens die werkzaamheden werd onderaan de oude opgravingszone het vrijwel complete menselijke skelet ontdekt. Het skelet lag onder de gebeeldhouwde dierenfries, aan de voet van de rotswand. Het graf bestond uit een kleine kuil van ongeveer 60 cm diep<\/strong>, die met drie platte stenen<\/strong> was afgedekt. Daaronder lag het vrijwel het complete skelet van de volwassen vrouw. Er was moeite gedaan om een afzonderlijke grafkuil<\/strong> te maken en die vervolgens af te dekken.<\/p>\n\n\n\n De archeoloog Denis Peyrony<\/strong> en de antropoloog Louis Capitan<\/strong> hielden zich bezig met het vrijleggen en onderzoeken van de begraving. Beide archeologen haalden het voorzichtig uit de bodem en brachten het voor verdere behandeling naar Parijs.<\/p>\n\n\n\n De vondst veranderde de betekenis van Cap-Blanc.<\/p>\n\n\n\n De plaats was nu niet alleen een kunstwerk uit de prehistorie. Hier lag ook een mens begraven die tot dezelfde brede cultuurperiode behoorde.<\/p>\n\n\n\n Het verhaal van de vrouw kreeg daarna een opmerkelijke wending.<\/p>\n\n\n\n Na de opgraving kwam het skelet uiteindelijk in handen van de eigenaar van het terrein, Jacques Grimaud. Hij zag er een commerci\u00eble mogelijkheid in. Hij probeerde het voor ongeveer 12.000 dollar<\/strong> te verkopen, een enorm bedrag voor die tijd. In 1916 werd het zelfs naar New York gestuurd, naar het American Museum of Natural History. Het Amerikaanse museum kocht het uiteindelijk niet. <\/p>\n\n\n\n Toen kwam Henry Field<\/strong>, verbonden aan het Field Museum in Chicago, in beeld. Hij wist in 1926 de prijs sterk te verlagen en kocht het skelet voor ongeveer 1.000 dollar<\/strong>. Volgens het Field Museum nam hij het vervolgens persoonlijk mee vanuit New York naar Chicago, zelfs in zijn koffer tijdens de treinreis. Daar werd het bekend als de Magdalenian Girl<\/em>. Onderzoek aan het skelet en vooral aan haar gebit wijst erop dat ze waarschijnlijk een volwassen vrouw van ongeveer 25\u201335 jaar<\/strong> was. <\/p>\n\n\n\n Daarentegen is in Cap Blanc geprobeerd haar skelet terug te brengen naar de plaats waar ze gevonden werd<\/strong>, zij het in de vorm van een reconstructie en is enkel meters van het orginele graf geplaast.<\/p>\n\n\n\n De huidige presentatie van het skelet in Cap-Blanc is dus een reconstructie; en een moderne reconstructie van het hoofd werd later gemaakt en op basis daarvan werd ook een buste vervaardigd. Zo raakte de vrouw uit haar oorspronkelijke landschap in een Amerikaanse museum. Wat ooit een graf was aan de voet van een kalkstenen rotswand in de Dordogne, werd een object in een museum duizenden kilometers verderop.<\/p>\n\n\n Reconstructie van de Vrouw van Cap Blanc.<\/strong> De opvallende hoofdversiering is een artistieke interpretatie; bij het skelet zelf is geen dergelijke hoofdbedekking gevonden. Gemaakt door paleo-kunstenares \u00c9lisabeth Dayn\u00e8s. De Franse overheid vermeldt de reconstructie ook expliciet als Femme de Cap Blanc<\/em>.<\/p>\n\n\n\n De ontdekking van de grote fries betekende niet dat het onderzoek ophield.<\/p>\n\n\n\n In 1930<\/strong> verrichtte Denis Peyrony nog een beperkte opgraving aan de westkant van het terrein, in een zone die minder rijk was aan vondsten.<\/p>\n\n\n\n Maar de grote vraag bleef bestaan: hoe oud was de kunst precies en hoe verhouden de sculpturen zich tot de verschillende bewoningslagen?<\/p>\n\n\n\n De eerste opgraving had daarvoor te veel informatie vernietigd of ongedocumenteerd gelaten.<\/p>\n\n\n\n In de jaren zestig<\/strong> werd Cap-Blanc opnieuw systematisch onderzocht.<\/p>\n\n\n\n Archeoloog Alain Roussot<\/strong> onderzocht het westelijke uiteinde van de vindplaats en maakte een belangrijke eerste nieuwe studie van de sculpturen. Zijn onderzoek werd later belangrijk voor de manier waarop de individuele elementen van de fries worden beschreven en genummerd.<\/p>\n\n\n\n Langzaam veranderde Cap-Blanc van een spectaculaire ontdekking in een wetenschappelijk onderzoeksobject.<\/p>\n\n\n\n De vraag was niet langer alleen: \u201cWat zien we?\u201d<\/p>\n\n\n\n Maar ook:<\/p>\n\n\n\n Welke dieren zijn wanneer gemaakt?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Welke delen behoren bij elkaar?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Welke techniek gebruikten de kunstenaars?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hoe oud zijn de verschillende fasen?<\/strong><\/p>\n\n\n\n En wat was de betekenis van de plaats voor de mensen die hier kwamen?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Een van de meest opmerkelijke hoofdstukken kwam pas in 1992<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n De oude opgravingsgrond van Lalanne was niet volledig waardeloos geworden. Wat de gravers van 1909 als onbelangrijk afval hadden beschouwd, kon voor moderne archeologen juist waardevolle informatie bevatten.<\/p>\n\n\n\n Jean-Christophe Castel en Jean-Pierre Chadelle<\/strong> onderzochten de oude stortplaatsen opnieuw. Ze zochten onder andere naar materiaal dat tijdens de eerste opgravingen was overgeslagen.<\/p>\n\n\n\n Daar kwamen nieuwe gegevens uit.<\/p>\n\n\n\n De vondsten hielpen bij het reconstrueren van de activiteiten die in de abri hadden plaatsgevonden en bij het beter bepalen van de culturele context van de sculpturen.<\/p>\n\n\n\n Ironisch genoeg werd een deel van de geschiedenis van Cap-Blanc dus teruggevonden in het afval van de eerste archeologen.<\/p>\n\n\n\n Tegenwoordig zien archeologen Cap-Blanc als een plaats met een lange en complexe gebruiksgeschiedenis<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n De stratigrafie is niet perfect te reconstrueren. De eerste opgravingen waren daarvoor te grof en een deel van het oorspronkelijke materiaal is verdwenen. Toch blijkt uit de overgebleven vondsten en dateringen dat de plaats gedurende meerdere culturele perioden werd bezocht, van het Solutr\u00e9en tot het Azilien. Het Midden-Magdal\u00e9nien was een belangrijke fase.<\/p>\n\n\n\n De kunst zelf bestaat uit veertien herkenbare dieren in reli\u00ebf en vertoont drie decoratiefasen. De monumentale paarden en runderen zijn het meest opvallend. De grootste sculptuur meet ongeveer 2,20 meter en de reli\u00ebfs steken gemiddeld meer dan 20 centimeter uit de wand.<\/p>\n\n\n\n De kunstenaars gebruikten niet \u00e9\u00e9n techniek. Ze combineerden sculptuur, gravure en schildering<\/strong>. Er zijn resten van pigment en kleur bewaard gebleven.<\/p>\n\n\n\n De ringen of gaten in de wand wijzen bovendien op een aspect van het dagelijks leven dat gemakkelijk over het hoofd wordt gezien: mensen konden rotswanden ook praktisch gebruiken. Dergelijke structuren kunnen verband houden met het bevestigen van afsluitingen die leefruimten beschermden of afschermden. Bij Cap-Blanc zijn zulke ringen juist in verband met de figuratieve sculpturen aangetroffen.<\/p>\n\n\n\n Misschien.<\/p>\n\n\n\n Maar niet bewezen.<\/p>\n\n\n\n Het is verleidelijk om de situatie voor te stellen: mensen wonen onder de overhang, bevestigen huiden of andere materialen aan de gaten in de rotswand en cre\u00ebren zo een beschutte ruimte. Achter of naast die afsluiting ligt de natuurlijke nis. Tegen de wand staan de enorme paarden en runderen.<\/p>\n\n\n\n Dat beeld is archeologisch voorstelbaar.<\/p>\n\n\n\n Maar het is belangrijk om het niet als een vaststaand feit te presenteren. De onderzoekers weten dat de gaten een bevestigingsfunctie kunnen hebben gehad; het specifieke gebruik voor tentdoeken is een interpretatie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Ook was Cap-Blanc geen grote afgesloten grot. Het was een open rots-abri, met een overhang en een natuurlijke nis.<\/p>\n\n\n\n Misschien is zij het grootste mysterie van allemaal.<\/p>\n\n\n\n Ze lag begraven op een plaats waar mensen leefden, werkten en kunst maakten. Ze had geen duidelijk herkenbare rijke grafgiften. Haar begraving behoort tot de zeldzame Magdalenische primaire begravingen.<\/p>\n\n\n\n Was ze belangrijk?<\/p>\n\n\n\n Was ze lid van de groep die de dieren maakte?<\/p>\n\n\n\n Was ze familie van de kunstenaars?<\/p>\n\n\n\n Was haar graf ouder dan een deel van de sculpturen?<\/p>\n\n\n\n Of werd de plaats na haar dood opnieuw gebruikt door mensen die niets meer van haar wisten?<\/p>\n\n\n\n Op geen van die vragen hebben we een definitief antwoord.<\/p>\n\n\n\n Juist omdat de eerste opgravingen de bodemlagen grotendeels hebben verstoord, kunnen archeologen de verschillende gebeurtenissen niet meer volledig in de juiste volgorde plaatsen.<\/p>\n\n\n\n We moeten daarom oppassen voor een te mooi verhaal waarin alles tegelijk gebeurde.<\/p>\n\n\n\n De werkelijkheid was waarschijnlijk ingewikkelder.<\/p>\n\n\n\n Duizenden jaren geleden \u2014 vorming van het landschap<\/strong> Laat-Paleolithicum \u2014 eerste bezoeken<\/strong> Midden-Magdal\u00e9nien \u2014 belangrijkste gebruiksfase<\/strong> Magdal\u00e9nische kunstfasen \u2014 ongeveer 15.000 jaar geleden als globale datering<\/strong> Tijdens het gebruik van de abri<\/strong> 1908 \u2014 ontdekking wordt gemeld<\/strong> September 1909 \u2014 grote opgraving<\/strong> 1911 \u2014 eerste wetenschappelijke beschrijving<\/strong> 1911 \u2014 vondst van de vrouw<\/strong> 1926 \u2014 het skelet gaat naar Chicago<\/strong> 1930 \u2014 vervolgonderzoek<\/strong> Jaren 1960 \u2014 Alain Roussot<\/strong> 1992 \u2014 de oude stortplaatsen worden opnieuw onderzocht<\/strong> 21e eeuw \u2014 nieuwe interpretaties<\/strong> <\/p>\n\n\n\n De belangrijkste basis voor het verhaal hierboven zijn de offici\u00eble archeologische pagina’s van het Franse ministerie van Cultuur over Cap-Blanc, de chronologie, de sculpturen, de technieken en de prehistorische graven, aangevuld met de wetenschappelijke publicatie van Castel & Chadelle over de heropgraving van 1992.<\/p>\n\n\n\n Offici\u00eble archeologische documentatie over Cap-Blanc<\/a><\/p>\n\n\n\n Mus\u00e9e national de Pr\u00e9histoire \u2013 Cap Blanc<\/a><\/p>\n\n\n\n
Kort gezegd: circa 10.000\u20137.500 v.Chr.<\/p>\n\n\n\nDe kunstenaars van Cap-Blanc<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/wand_cap_b1-1024x386.png\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nPaarden die uit de rots tevoorschijn komen<\/h2>\n\n\n\n
Geen kleurloze wereld<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/IMG_2408-768x1024.jpeg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nDe mysterieuze gaten in de wand<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/cap-blanc3-1024x657.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\nEen plaats om te leven<\/h2>\n\n\n\n
Dan verschijnt de dode vrouw<\/h2>\n\n\n\n
Zonder zichtbare grafgiften<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920px-Magdalenian_Woman.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nLag de vrouw er al voordat de kunstenaars kwamen?<\/h2>\n\n\n\n
1908: een toevallige ontdekking<\/h2>\n\n\n\n
1909: de rots wordt opengelegd<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Capblanc_1911.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nDrie maanden later<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/IMG_2409-768x1024.jpeg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nHenri Breuil komt kijken<\/h2>\n\n\n\n
1911: onder de paarden verschijnt een vrouw<\/h2>\n\n\n\n
Het skelet reist naar Chicago<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/steentijdvondsten.nl\/post\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/IMG_2414-768x1024.jpeg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n1930: nog een onderzoek<\/h2>\n\n\n\n
De jaren 1960: Alain Roussot keert terug<\/h2>\n\n\n\n
1992: archeologen graven de oude stortplaatsen opnieuw uit<\/h2>\n\n\n\n
Wat weten we nu?<\/h2>\n\n\n\n
Een tent voor de kunst?<\/h2>\n\n\n\n
En dan die vrouw<\/h2>\n\n\n\n
De chronologie in \u00e9\u00e9n oogopslag<\/h2>\n\n\n\n
De kalkstenen rotswand vormt samen met de vallei de natuurlijke omgeving waarin later de abri ontstaat.<\/p>\n\n\n\n
De plaats wordt gedurende verschillende culturele perioden bezocht. Het gebruik strekt zich volgens het archeologische onderzoek uit van het Solutr\u00e9en tot het Azilien.<\/p>\n\n\n\n
De abri wordt intensief gebruikt. Mensen wonen en werken er en laten werktuigen, dierlijke resten en andere materialen achter. De vrouw van Cap-Blanc wordt in deze culturele context geplaatst.<\/p>\n\n\n\n
Verschillende kunstenaars of kunstenaarsgroepen bewerken de kalkstenen wand. In drie opeenvolgende decoratiefasen ontstaan grote reli\u00ebfs, monumentale paarden en boviden en kleinere bizons.<\/p>\n\n\n\n
De dieren worden niet alleen uit de rots gehakt. Er zijn ook sporen van pigment en schildering. De wand was dus oorspronkelijk waarschijnlijk niet uitsluitend grijs.<\/p>\n\n\n\n
Raymond Peyrille, werkzaam voor Gaston Lalanne, merkt de rots-schuilplaats op bij zijn werkzaamheden in de omgeving van Laussel.<\/p>\n\n\n\n
Peyrille en zijn ploeg beginnen met het uitgraven van de abri. In minder dan drie maanden wordt vrijwel de hele schuilplaats leeggehaald en komt de sculptuurfries tevoorschijn.<\/p>\n\n\n\n
Jean-Gaston Lalanne en Henri Breuil beschrijven de spectaculaire sculpturen.<\/p>\n\n\n\n
Tijdens werkzaamheden aan een beschermend gebouw wordt het vrijwel complete skelet van een volwassen vrouw gevonden. Denis Peyrony en Louis Capitan onderzoeken de begraving.<\/p>\n\n\n\n
Het skelet wordt verkocht aan het Field Museum in Chicago.<\/p>\n\n\n\n
Denis Peyrony voert een beperkte aanvullende opgraving uit aan de westkant van de vindplaats.<\/p>\n\n\n\n
Roussot onderzoekt opnieuw een deel van de site en de sculpturen.<\/p>\n\n\n\n
Jean-Christophe Castel en Jean-Pierre Chadelle onderzoeken de oude opgravingsgrond en halen daar nieuwe archeologische informatie uit.<\/p>\n\n\n\n
De sculpturen worden opnieuw bestudeerd met moderne documentatie- en analysetechnieken. Daarbij worden onder andere drie decoratiefasen onderscheiden en wordt de relatie tussen sculptuur, bewoning en de natuurlijke rotswand opnieuw onderzocht.<\/p>\n\n\n\nBronnen<\/h3>\n\n\n\n