Uitgelicht - Vindplaatsen & landschappen

Zoeken aan de rand van de akker

Het zoekgebied op een steentijd-nederzetting beperkt zich veelal op de akker zelf. De kans dat je daar stenen vindt is immers het grootst. Maar wat deed en doet een boer als hij daar tijdens het ploegen grote stenen tegenkomt? Die worden meestal door hem verwijderd en aan de kant van de akker neergelegd. Omdat het om grote stenen gaat zijn ze vrij gemakkelijk terug te vinden. Dus loont het zich de moeite om daar ook eens te gaan kijken.

Bij een van mijn zoektochten vond ik aan de zijkant van een (steentijd) akker een steen met een vlakke kant. De afmeting is 34 cm breed en 14 cm hoog. Qua structuur lijkt het fijnkorrelig te zijn, waarschijnlijk een soort zandsteen. Doordat de onderzijde ook vlak gemaakt is ontstaat er, wanneer je hem neerlegt, een schuine hoek. Opvallend is dat het schuine gedeelte over de hele steen vlak is, althans zo lijkt het. Maar onder het strijklicht zijn daarop krassen waarneembaar.

Vergelijkbare steen

Bij het bouwrijp maken van een nieuwe woonwijk in Hengelo heb ik een aantal jaren geleden een vergelijkbare steen gevonden. Afmeting 50 cm breed en 21 cm hoog. Deze (loeizware) steen is gemaakt van rood graniet en qua vorm vergelijkbaar. Ook nu weer een schuine hoek en geheel vlak. Onder het strijklicht zijn hierop echter geen krassen waarneembaar. De meest voor de hand liggende functie van beide stenen is, dat hierbij gaat om maalstenen.

In het boekwerkje “Maalstenen en Handmolens in Drenthe van het Neolithicum tot ca 1300 A.D.” van O.H. Harsema staat op pagina 15 een vergelijkbare steen. Het is een Egyptisch kalkstenen  beeldje van een koren malende vrouw, ca 2400 v.Chr. De steen die hierbij afgebeeld staat, heeft eveneens een schuine kant. De loper is op de foto qua afmeting net zo breed als de ligger. 

Maalstenen uit Drenthe

Vergelijkbare maalstenen, die o.a. gevonden zijn in Drenthe, zijn overwegend vervaardigd van graniet. Dit gesteente komt daar als zwerfsteen het meeste voor. Graniet heeft weliswaar de eigenschap dat het door gebruik glad geslepen wordt, maar laat zich met een klopsteen ook weer gemakkelijk ruwen. Ze komen voor vanaf de bronstijd. Pas in de IJzertijd verschijnen maalstenen die gemaakt zijn van basaltlava. De meeste maalstenen  zullen gebruikt zijn voor het malen van graan. Bij de rode granieten steen heb ik daar ook geen twijfel over.

Die twijfel heb ik wel bij het zandstenen exemplaar. Want nadat ik de steen vochtig had gemaakt kwamen in het strijklicht over de hele steen krassporen tevoorschijn. Deze lopen echter niet evenwijdig aan elkaar. Het lijkt er op dat er steeds een kleinere loper gebruikt is. Graan malen ligt het meest voor de hand. Maar deze steen zou ook gebruikt kunnen zijn voor het malen van bijvoorbeeld hazel- of andere noten. De nabijheid van een steentijdnederzetting versterkt deze veronderstelling.

Mocht een van jullie een suggestie of idee hebben dan zie ik graag een reactie tegemoet.

Evert Ulrich

___

Literatuur: Maalstenen en Handmolens in Drenthe- van het neolithicum tot ca. 1300 A.D. O.H. Harsema Overdruk uit Molens in Drenthe. Zwolle 1979 (uitgeverij Waanders)

Artikel in het kort

4 november 2026

Het zoekgebied op een steentijd-nederzetting beperkt zich veelal op de akker zelf. De kans dat je daar stenen vindt is immers het grootst.

Gerelateerde artikelen

Deze samenvatting is automatisch samengesteld uit relevante passages van het oorspronkelijke artikel.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *