Nieuw onderzoek werpt een verrassend licht op het cognitieve vermogen van Neanderthalers. Wetenschappers hebben 42.000 jaar oude okerfragmenten gevonden die wijzen op het gebruik van oker voor symbolische en artistieke doeleinden. De fragmenten, afkomstig van vindplaatsen in de Krim en Oekraïne, tonen aan dat Neanderthalers niet alleen praktische toepassingen voor oker hadden, maar het ook gebruikten voor tekenen, markeren en mogelijk symbolische communicatie.
In een studie, gepubliceerd in Science Advances, analyseerden onderzoekers 16 okerfragmenten van meer dan 70.000 jaar oude opgravingen uit het Midden-Paleolithicum. De fragmenten waren bewerkt door ze te slijpen, te graveren en te vormen, wat suggereert dat ze niet alleen werden gebruikt voor het bewerken van huiden, maar ook voor het maken van symbolen. Francesco d’Errico van de Universiteit van Bordeaux en zijn team onderzochten fragmenten van vier archeologische vindplaatsen die bekendstaan als bewoond door Neanderthalers: Zaskalnaya V, Zaskalnaya VI, Prolom II en Mukhovets.
Archeologische okerstukken van de Krim. Bron: d’Errico et al., Science Advances (2025); CC BY 4.0
Met geavanceerde technologieën zoals röntgenfluorescentie en rasterelektronenmicroscopie ontdekten de onderzoekers dat drie stukken oker opvallende kenmerken vertoonden van opzettelijke bewerkingen. Een fragment, bijvoorbeeld, was geslepen tot een puntig krijtje van 4,5 centimeter en vertoonde slijtage die suggereert dat het werd gebruikt om op oppervlakken te tekenen. Een ander stuk rode oker leek van een groter krijt te komen, en een derde fragment, oranje van kleur, vertoonde gegraveerde groeven, wat wijst op zorgvuldig ontwerp.
Punt van een okerkleurige ‘krijt’. Credit: d’Errico et al., Science Advances (2025); CC BY 4.0
Deze bevindingen wijzen erop dat Neanderthalers in staat waren tot abstract denken en visuele communicatie, wat het idee ondersteunt dat zij complexere cognitieve processen behelsden dan eerder werd aangenomen. De ontdekking daagt de traditionele opvatting uit dat symbolisch gedrag alleen voorbehouden was aan Homo sapiens. De herhaaldelijke bewerking en hergebruik van deze okerfragmenten suggereert dat de Neanderthalers symbolen gebruikten voor communicatie of kennisoverdracht binnen hun sociale groepen.
Gemodificeerd okerfragment (ZSKVI-01). Vier aanzichten van okerfragment ZSKVI-01 met meerdere modificaties. Credit: d’Errico et al., Science Advances (2025); CC BY
Deze nieuwe inzichten dragen bij aan een groeiend begrip van de culturele capaciteiten van de Neanderthalers.
Bronnen:
Bewijs voor symbolisch gebruik van oker door Micoquische Neanderthalers op de Krim
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adx4722
Geo: Neanderthalers gebruikten oker al 70.000 jaar geleden als een potlood
https://www.geo.fr/histoire/des-neandertaliens-maniaient-deja-l-ocre-comme-un-crayon-il-ya-70-000-ans-229282
