Kritische vragen bij de podcast van De Groene Amsterdammer over Tjerk Vermaning en Ad Wouters
De geloofwaardigheid van de Nederlandse onderzoeksjournalistiek staat of valt met onafhankelijkheid, zorgvuldig feitenonderzoek en wederhoor. De podcast List en bedrog in de Nederlandse archeologie van De Groene Amsterdammer roept op deze punten kritische vragen op. Worden alle relevante feiten onderzocht, of krijgen vooral wetenschappelijke autoriteiten het woord die een bestaande opvatting bevestigen?
Eenzijdige berichtgeving en ontbrekend wederhoor
In de podcast komen de inmiddels overleden amateurarcheologen Tjerk Vermaning en Ad Wouters ter sprake. Beiden kunnen zich niet meer verdedigen tegen de beschuldigingen van archeologische vervalsing.
Opvallend is dat vooral academisch geschoolde archeologen zijn gehoord, terwijl amateurarcheologen en onderzoekers die Vermaning en Wouters verdedigen geen vergelijkbare gelegenheid krijgen om hun argumenten uiteen te zetten.
Dit roept vragen op over de onafhankelijkheid en zorgvuldigheid van de journalistieke aanpak. Waarom worden de argumenten van de verdedigers niet eveneens onderzocht en voorgelegd aan de geïnterviewde deskundigen?
Roos van der Lint, redacteur van De Groene Amsterdammer, lijkt zich in de podcast voornamelijk te baseren op de opvattingen van wetenschappelijke autoriteiten. Maar wetenschappelijke deskundigheid betekent niet dat conclusies automatisch boven iedere twijfel verheven zijn.
Wetenschappelijke autoriteit mag nooit een vervanging zijn voor onafhankelijk feitenonderzoek, kritische vragen en wederhoor.
Juist bij een omstreden kwestie als deze moet een journalist onderscheid maken tussen bewezen feiten, wetenschappelijke interpretaties, aannames en vermoedens.
In de podcast stelt Roos van der Lint dat Vermaning door de mand zou zijn gevallen omdat Marcel Niekus in 2007 een ‘echt mammoetkamp’ zou hebben ontdekt. Deze voorstelling van zaken is echter archeologisch onvoldoende onderbouwd.
Als Van der Lint zich grondiger had verdiept in de steentijdarcheologie en de aard van de betreffende vondsten, had zij kunnen weten dat het hier om oppervlaktevondsten gaat. Voor zover bekend, is er geen sprake van een archeologisch onderzochte, intacte bodemlaag waarin overtuigend bewijs voor de aanwezigheid van een mammoetkamp in 2007 is aangetroffen. Het journalistieke probleem is dat Van der Lint een archeologische interpretatie als vaststaand wetenschappelijk feit lijkt te presenteren.
Betwiste vervalsingsbewijzen blijven onderbelicht
Op de website Tjerkvermaning.nl worden inhoudelijke bezwaren aangevoerd tegen de beschuldigingen van vervalsing.
Daarbij gaat het onder meer om vermeend geknoei met slijpplaatjes en de interpretatie van ijzerinfiltratie en Liesegangringen. Volgens de verdedigers worden dergelijke verschijnselen in het boek Valsheid ten onrechte als aanwijzingen voor vervalsing gepresenteerd.
Deze kritiek raakt rechtstreeks aan de betrouwbaarheid van de gebruikte onderzoeksresultaten en de conclusies die daaruit zijn getrokken.
Waarom worden ze niet serieus besproken en kritisch getoetst in een journalistieke productie die pretendeert de kwestie te onderzoeken?
Wie vervalsingen onderzoekt, moet ook de betrouwbaarheid van de aangevoerde vervalsingsbewijzen onderzoeken.
Veronderstellingen over een mogelijk motief vormen op zichzelf geen bewijs van schuld.
Suggestieve vergelijking met een Japanse vervalser
Bijzonder opmerkelijk is het einde van de podcast, waarin een vergelijking wordt gemaakt met een archeologische vervalsingszaak in Japan.
De vraag luidt:
‘Hebben ze in Japan ook een Tjerk Vermaning?’
Roos van der Lint antwoordt:
‘Absoluut.’
Deze uitspraak wekt de indruk dat de schuld van Vermaning even overtuigend vaststaat als die van de Japanse vervalser.
Maar waarop is deze vergelijking gebaseerd? Zijn de omstandigheden en bewijzen daadwerkelijk vergelijkbaar? En zijn de bezwaren tegen de vermeende vervalsingsbewijzen van Vermaning voldoende onderzocht?
Zonder een duidelijke onderbouwing kan zo’n vergelijking gemakkelijk leiden tot suggestieve beeldvorming in plaats van objectieve waarheidsvinding.
Selectieve feiten zijn geen onafhankelijk onderzoek
Wanneer journalisten uitsluitend deskundigen interviewen die een bepaalde conclusie ondersteunen, terwijl relevante tegenargumenten buiten beeld blijven, ontstaat het risico van bevestigingsbias: het selecteren van informatie die bestaande overtuigingen bevestigt.
Dat geldt niet alleen voor wetenschappelijk onderzoek, maar evenzeer voor onderzoeksjournalistiek.
Het ontbreken van wederhoor en een evenwichtige behandeling van tegenargumenten kan ertoe leiden dat vermoedens als feiten worden gepresenteerd en wetenschappelijke interpretaties als onbetwistbare waarheden.
Daarbij is het niet noodzakelijk dat alle standpunten evenveel gewicht krijgen. De kwaliteit van het bewijs moet doorslaggevend zijn, ongeacht of dit afkomstig is van een academisch archeoloog of een amateuronderzoeker.
De journalistieke verantwoordelijkheid bestaat juist uit het kritisch toetsen van die argumenten.
Onderzoeksjournalistiek of bevestiging van vooroordelen?
De podcast van De Groene Amsterdammer roept fundamentele vragen op over bronselectie, onafhankelijkheid en wederhoor.
Tjerk Vermaning en Ad Wouters zijn overleden en kunnen zich niet meer verdedigen. Juist daarom verdienen de beschuldigingen aan hun adres een bijzonder zorgvuldige behandeling.
Wanneer verdedigers niet worden gehoord, inhoudelijke bezwaren tegen vervalsingsbewijzen onvoldoende aandacht krijgen en suggestieve vergelijkingen worden gemaakt, ontstaat het risico dat niet de feiten, maar bestaande overtuigingen de beeldvorming bepalen.
Dat betekent niet dat de verdedigers automatisch gelijk hebben. Hun argumenten moeten net zo kritisch worden onderzocht als die van academische deskundigen.
De kritiek richt zich dan ook niet op het recht van journalisten om archeologische vervalsingen te onderzoeken, maar op hun verantwoordelijkheid om dat onafhankelijk, zorgvuldig en controleerbaar te doen.
Journalistiek behoort niet te zoeken naar bevestiging van een vooraf getrokken conclusie, maar naar de waarheid, ook wanneer die afwijkt van de heersende wetenschappelijke opvatting.
De centrale vraag blijft daarom:
Heeft De Groene Amsterdammer werkelijk alle relevante feiten en tegenargumenten onderzocht, of is vooral een bestaand verhaal bevestigd door selectieve bronkeuze en het ontbreken van wederhoor?
Want wie anderen beschuldigt van list en bedrog, moet er zelf voor zorgen dat de journalistieke waarheidsvinding boven iedere redelijke twijfel over de gevolgde werkwijze verheven is.
Betreffende podcast: List en bedrog in de Nederlandse archeologie
Medium: De Groene Amsterdammer
Gepubliceerd: 5 januari 2023 om 12.00 uur
Productie: Kees van den Bosch en Merve Özdemir
Redacteur: Roos van der Lint
Aanvullende informatie: www.tjerkvermaning.nl
🎧 List en bedrog in de Nederlandse archeologie
Podcast: De Groene Amsterdammer
Dit verdient een serieuze, inhoudelijke en open discussie.
Wil je na het beluisteren van de Podcast over dit onderwerp praten?
Ga dan op 19 oktober vanaf 19:30 tot 00:00 uur naar ons ChatCafé op deze website.
Artikel in het kort
Maar wetenschappelijke deskundigheid betekent niet dat conclusies automatisch boven iedere twijfel verheven zijn. Deze kritiek raakt rechtstreeks aan de betrouwbaarheid van de gebruikte onderzoeksresultaten en de conclusies die daaruit zijn getrokken.
Goed opgemerkt Marcel Boersma, dat het persoonsgericht, geframe en karaktermoord is. Wanneer een professionele archeoloog het karakter van een amateurarcheoloog ter discussie stelt om lastige, inhoudelijke vragen te ontwijken, is dat geen behoorlijke manier van wetenschap bedrijven. Het staat zelfs op gespannen voet met fundamentele beginselen van wetenschappelijke integriteit.
Goed opgemerkt. Valsheid in geschriften. ( Freudiaanse verspreking ?)
Een echte steen en onechte steen..lekker duidelijk. Roos van der Lint is ook van harte welkom in chat. Wat gelooft zij? Wat weet ze zeker?
Ik hoorde ook destijds een radiofragment met Leo Verhart en dat ging dan ook over vermeende Vervalsingen van Vermaning..ik denk nog; er komt nu iets. Krijg ik een frame verhaal te horen; Tjerk moest afrijden voor autorijbewijs of had lessen, het lukte niet en hij, Tjerk, zou hebben gezegd; u snapt niet hoe u auto moet rijden en dan mij beoordelen? Ik had zoiets van; hier is dus iemand een ander aan het framen, vooral veel negatieve associaties aan een persoon koppelen..een Diederik Stapert die zegt in interview , gezien bij tentoonstelling Vermaning Drents museum, ik sta in gastenboek,: Hij was een boefje hoor! Allemaal persoonsgericht, geframe, karaktermoord, iets wat ik hier ook wel zie en lees..van geldverstrekkers tot niet geldverstrekkers, van beroeps via amateurarcheologen tot ‘ anders denkenden’
Bij het stukje : mensen die geloven in de stenen van Tjerk Vermaning. Dacht ik : deze mensen weten dat ze echt zijn, die geloven niet..Geloven is; niet zeker weten , en daar is bij deze mensen geen sprake van..die weten
Als deze podcastreportage een op zichzelf staand incident was, zou ik tegen mezelf zeggen: laat het rusten. Toch heb ik het gevoel dat er een fundamentelere kwestie speelt. De auteurs van Valsheid in Gesteente hebben naar mijn mening veel invloed uitgeoefend op de beeldvorming in de media en de pers. Ook op Wikipedia en in Facebookgroepen lijkt er niet altijd voldoende ruimte te zijn voor afwijkende standpunten. Er zijn bovendien signalen dat mensen die Tjerk Vermaning verdedigen, uit Wikipedia-discussies of Facebookgroepen zijn geweerd.
Mijn zorg gaat daarom verder dan alleen de kwestie-Vermaning en Ad Wouters. Wanneer andersdenkenden worden buitengesloten en kritische geluiden onvoldoende ruimte krijgen, raakt dat aan een belangrijk democratisch principe: de vrijheid van meningsuiting en het recht op een open debat.
De geschiedenis leert ons hoe belangrijk het is dat verschillende perspectieven gehoord kunnen worden. Juist van een onafhankelijke pers mogen we verwachten dat zij kritisch, zorgvuldig en evenwichtig verslag doet, ook wanneer de meningen sterk uiteenlopen. Het gaat mij niet om de vraag wie bij voorbaat gelijk heeft, maar om het recht om van mening te verschillen zonder te worden buitengesloten.
Een opmerkelijke uitspraak in de podcast
In de podcast viel mij rond 03:16 een uitspraak van Roos van der Lint op. Zij gebruikt daar de woorden ‘valsheid in geschriften’. Dat is niet alleen een uitdrukking, maar ook een juridische term.
Was dit een bewuste woordkeuze of versprak zij zich? Wat bedoelde zij precies met deze formulering? En welke betekenis moeten we eraan toekennen binnen de context van de podcast?