Een vuurstenen pijlspits vinden op een akker of een schrabber langs een bouwlandrand voelt als een geluksmoment. Even sta je oog in oog met iets uit de steentijd. Maar… mag dat eigenlijk zomaar? Ook zonder metaaldetector? De regels gelden ook voor vuursteenzoekers. De Erfgoedwet beschermt namelijk niet alleen metalen voorwerpen, maar álle archeologische vondsten én de bodem waarin ze liggen. De Erfgoedwet kijkt niet naar het materiaal (metaal of steen), maar naar de archeologische waarde.
Een vuurstenen bijl, pijlspits of afslag uit het neolithicum is net zo goed een archeologisch object als een Romeinse munt. Sterker nog: soms is juist vuursteen extra belangrijk, omdat het iets vertelt over jacht, nederzettingen en dagelijkse activiteiten duizenden jaren geleden.
De belangrijkste regels voor vuursteenzoekers volgens de Erfgoedwet
Niet dieper dan 30 cm graven
Zonder vergunning mag je niet dieper dan 30 cm onder het maaiveld graven.
Vuurstenen werktuigen liggen vaak in de bouwvoor (de toplaag), maar zodra je echt gaat spitten of uitdiepen, overtreed je de Erfgoedwet. Oppervlakkig zoeken = meestal toegestaan. Gericht graven = verboden zonder toestemming.
Beschermde archeologische gebieden
Op Rijksmonumenten en bekende archeologische vindplaatsen is zoeken of graven volledig verboden.
Dit geldt ook als je “alleen maar even kijkt”. Zoeken op andermans grond mag alleen met toestemming van de eigenaar.
Dat geldt voor akkers, weilanden én braakliggende grond. Geen toestemming = geen vondst. In veel natuurgebieden (zoals die van Natuurmonumenten of Staatsbosbeheer) is zoeken of graven altijd verboden, ongeacht of je metaal of steen zoekt. Ook oprapen van losse vondsten kan daar al niet zijn toegestaan.
De meldplicht: ja, ook voor één losse pijlspits
Volgens artikel 5.10 van de Erfgoedwet geldt een meldplicht voor alle archeologische vondsten — zelfs een enkele vuurstenen afslag die je toevallig op een akker vindt.
Hoe werkt dat in de praktijk?
Wanneer melden? Binnen drie dagen, zodra je redelijkerwijs kunt vermoeden dat het om een archeologische vondst gaat. Waarom melden? Omdat de vindplaats net zo belangrijk is als het object zelf:
- Eén losse pijlspits zegt weinig.
- Tien meldingen op dezelfde plek? → Nieuwe vindplaats.
- Zo ontstaan verspreidingskaarten van jachtgebieden en nederzettingen.
Niet melden = verlies van wetenschappelijke waarde.
Waar meld je een vondst?
- PAN (Portable Antiquities of the Netherlands)
Het meest gebruikte platform. Je vondst wordt gefotografeerd en geregistreerd voor onderzoek. - ARCHIS (RCE)
De officiële archeologische databank. Meldingen lopen vaak via de gemeentearcheoloog.
Mag je de vondst houden?
Ja — meestal wel. In Nederland geldt het schatvinderrecht: 50% eigendom voor de vinder 50% voor de grondeigenaar. In de praktijk betekent dit dat je een vuurstenen werktuig na registratie vrijwel altijd gewoon mag bewaren.
De overheid wil vooral de informatie, niet jouw vitrinekast leegroven.
Vuursteen vs. metaaldetector: wat is het verschil?
Metaaldetectorverboden zijn soms gemeentelijk geregeld. Als vuursteenzoeker val je soms buiten die specifieke detectorregels
Dus…einde hobby…voor de niet aangesloten vrije steentjezoeker. Ik kan toestemming vragen, maar dat krijg ik dan toch niet..dus hobby verbod. Niet leuk..jammer! Alle plannen kunnen gestreept worden.
Voor wie zich strikt aan de Erfgoedwet wil houden en de wet erop naleest, is de wet voor amateurs behoorlijk lastig gemaakt. Je mag wel zoeken met toestemming, en het schatvindersrecht van 50% bestaat ook.
En de toestemming geldt voor een vantevoren opgegeven dag? Of is het gekoppeld aan maand of jaar of permanente toestemming. Ik zou voor de aardigheid kunnen vragen of ik op dat veld te Peest mag zoeken. Wat verwacht je daar van? Is het een bekende archeologische site? Wat is definitie daar van, dus van bekendecarcheologische site? Ik kan het gaan vragen..
De Erfgoedwet kan je op internet vinden. Peest is, dacht ik een van die beschermde archeologische gebieden van de Provincie Drenthe?
Is er ooit toestemming gevraagd om bij Peest te zoeken nadat het archeologisch beschermd gebied is geworden? In welke functie of rol hoef je geen toestemming te vragen? Hoe werkt dit?
Ik lees op website overheid
Wie hebben ermee te maken?
Eigenaren, gebruikers en kopers van erfgoed, (rijks)musea, beheerders van de rijkscollectie, (amateur)archeologen, belangenverenigingen, professionals in de erfgoedsector, gemeenten, provincies en verschillende onderdelen van de Rijksoverheid.
Ik val buiten deze definities. Dus ..? Heeft het geen betrekking op mij. Zoals ik zei: ik ben geen amateurarcheoloog. Wie of wat bepaalt of je amateurarcgeoloog bent? Daar ga ik zelf over, hoe ik mij noem..
Ter info. Het is niet toegestaan om op de vindplaats Peest te zoeken. Akker is in eigendom van de provincie Drenthe dus zonder toestemming van de provincie mag het niet betreden worden. Daarbij is de akker onderwerp van lopend archeologisch onderzoek en dan mag het al helemaal niet. De pachter woont om de hoek en heeft een paar maanden geleden al een paar mensen weggestuurd. We zijn in overleg over ‘niet betreden’ bordjes langs de akker.
Ter aanvulling. Het proces om de akker tot rijksmonument te laten verklaren is in gang gezet.
Even lost van Peest, in de discussie rond de zaak van Lukas Koelikamp (zie ook eerdere artikel op deze website) en de rol van de Gemeente Apeldoorn rijst een bredere vraag over hoe we in Nederland omgaan met archeologische vondsten door particulieren op vindplaatsen.
Veel niet-professionele zoekers, die niet primair verzamelen maar vooral geïnteresseerd zijn in de historische context en het verantwoord omgaan met erfgoed, zoals ik, vraag ik me af, of het huidige beleid voldoende ruimte laat voor redelijkheid en samenwerking. Wanneer iemand een vondst meldt vanuit oprechte belangstelling voor geschiedenis en behoud, maar vervolgens in een juridisch traject belandt, kan dat een afschrikwekkend effect hebben?
Indien de civiele rechter de gemeente Apeldoorn in deze Koelikamp zaak volledig in het gelijk zou stellen, bestaat dan niet het risico dat particuliere vinders voortaan terughoudender worden om hun ontdekkingen te melden? En hoe verhoudt zich dat tot het bredere belang van transparantie, samenwerking en het veiligstellen van archeologisch erfgoed? Hoe dienen amateurarcheologen volgens jou, om te gaan met de meldplicht, afgezien van de vondsten in Peest en op de Veluwe?
Dat vroeg me al jaren af Schadron👍
De wet ademt ook uit dat een individuele vrije hobby-ist in feite niets meer mag, alleen al omdat je eerst lid moet zijn een verenigingsververband. Dus je wordt gedwongen om lid te worden van vereniging, want anders mag je als vrij individu niets meer doen. Beklemmend en bevoogdend allemaal. Ik verwacht zoiets eigenlijk meer bij een land als Noord Korea
Los van wetgeving ben ik altijd zo sportief geweest om in dat veld te Peest niet te zoeken. Ook wel uit respect voor het onderzoek wat er gaande is. Dat kan zo’n onderzoek hinderen, het kan onvolledigheid veroorzaken. Dat deel begrijp ik en ik ben het met dat deel eens. Veel succes de komende tijden, oprecht !
Wat betreft casus over de Veluwe. Die ken ik zeer goed van nabij. Is vrij gecompliceerd, kan en wil ik niet verder op in gaan. Een dergelijke situatie is zeer zeldzaam en ik verwacht niet dat dit vaak zal voorkomen.
Dat gezegd hebbende, iedereen mag voor zover ik weet in principe overal zoeken (behalve op terreinen met monumenten), mots er toestemming is van de eigenaar, er niet gegraven wordt en vondsten worden aangemeld via de geijkte kanalen, hetzij een melding in Archis of bij gemeentelijk of provinciaal-archeoloog. Dit laatste is gewoon wettelijk verplicht. Gebeurt lang niet altijd leert de ervaring.
Bij mijn weten hoef je ook geen lid van een vereniging te zijn hoewel dat wel goed zou zijn. Ben er overigens groot voorstander van dat zowel metaaldetectoramateurs als stenenzoekers een soort pasje krijgen en de regels onderschrijven. Ook al heeft Jantje of Pietje iets gevonden, het gaat om ons aller erfgoed en dat schept m.i. verplichtingen. Ook van de officiële kant.
Geen slecht idee, een persoonlijk zoekpasje kan zorgen voor duidelijkheid en rust bij de zoekers. Het geeft handhaving direct inzicht dat iemand volgens de regels zoekt, wel zonder dat lidmaatschap van een vereniging verplicht is eerder als Rijksovereenkomst. Zo’n systeem zou vergelijkbaar kunnen zijn met een visvergunning, maar dan specifiek voor zoekers. Voorwaarden zoals toestemming van de grondeigenaar en naleving van de Erfgoedwet blijven gelden? Dat mag dan ook soepeler. Het voordeel is meer erkenning en rechtszekerheid voor de hobby, met duidelijke en eerlijke regels voor iedereen. Daarnaast zullen mensen eerder bereid zijn hun vondsten te melden wanneer zij zich erkend en beschermd voelen binnen duidelijke regelgeving. Dit bevordert de samenwerking met instanties en draagt bij aan het behoud van ons erfgoed.
Vereiste: verenigingsverband . Waar staat de vrije individuele geïnteresseerdehobby-ist in deze wet? Een term als vrijwilliger, men plakt op iedereen ongevraagd een bedacht etiket. Alsof je een artefact bent waar een menssoort etiket op geplakt wordt, zonder logica..
De voorlichting van cultureel erfgoed gaat dacht ik over opgravingen. Niet voor oppervlakte zoekers?
In dat geval gaan we nog even gas geven op het zoekpedaal..
I.d Marcel het gas erop: De kloof tussen burgers en politieke besluiten wordt steeds groter, vooral door ministeries die zich richten op wetgeving en implementatie die organisaties en verenigingen betreffen, zonder daadwerkelijk met de burger als individu te communiceren. In plaats daarvan wordt er vaak gekozen voor het collectief. Waarom zouden bijvoorbeeld amateurarcheologen verplicht moeten worden om lid te zijn van een vereniging om als individu naar steentjes te kunnen zoeken of mee te doen aan opgravingen? Het zou niet nodig moeten zijn om via tussenpersonen zoals verenigingen te werken om iets te mogen doen wat ons als individuen toekomt.
Het was niet voor niets dat ik een artikel plaatste op deze website over de kamervragen die werden gesteld door de BoerBurgerBeweging en Forum voor Democratie. Hoewel ik het inhoudelijk niet altijd eens ben met deze partijen, moet ik erkennen dat zij als vertegenwoordigers van de minderheid, waaronder wij amateurarcheologen, de belangen van kleinere groepen wel serieus hebben genomen. Dit is iets wat ik waardeer, zelfs als ik niet altijd in lijn ben met hun standpunten.
Ik vraag me dan ook af: waarom laten we als amateurarcheologen ons steeds tegen de beroepswereld uitspelen? Eigenlijk zouden wij als groep juist op het bord van de Nederlandse politiek thuishoren. Zij zijn immers degenen die de regels en wetten bepalen voor het omgaan met ons erfgoed en de wetgeving daaromtrent.
Ik las dat als het is gemeld volgens de Erfgoedwet en er na 6 maanden geen antwoord op komt het eigendom van de vinder is en het voor onderzoek niet hoeft worden afgestaan?
Hoeveel individuele steentijd zoekers zijn lid van vereniging momenteel? Hoeveel individuele steentijdzoekers zijn niet lid van vereniging? Ik vind persoonlijk dat van de individuele steentijdzoeker niet optimaal of totaal niet gebruik wordt gemaakt.
Als het gaat om Hijken, Eemster ( Lheebroek) , Hoogersmilde etc, de Vermaningvelden zeg maar. In mijn naïviteit denk ik dan; Er zal wel een soort supervisor zijn met een brede, diepe schedel, die dit eens bij de horens vat en die dit voor eens en altijd gaat afronden, zodat het in gezamenlijk weer verder kan…
In mijn naïviteit zie ik dan de Vermaningvelden voor me. Elk veld een archeoloog zoals Marcel Niekus nu bij Peest. En dan een controlegroep erbij, de samenstelling van zo’n groep of groepen goed bespreken. Ik denk dan aan een groep die intern mag verschillen over de echtheid van de Vermaningstenen ( dat zou er m.i. niet eens toe moeten doen, dat je ruimte geeft aan : we komen overeen dat we niet overeenstemmen inzake echtheid Vermaningstenen/ artefacten, we agree to disagree, dat alle stenen worden bekeken, waarom er geselecteerd wordt en waarop en waarom selectie? Dus dat je meerdere groepen hebt die zoeken in elk van die velden..Schotten ertussen, en later kun je vondsten vergelijken en ook met de Vermaningstukken uit verleden. Ik had zeker de afgelopen 20 jaar al zoiets verwacht. Per veld plan van aanpak..iedereen erbij betrekken die wil, goede afspraken, alles wordt ingeleverd,
Wie van de lezers, die individueel zoekt vindt dat hij of zij niet nuttig wordt ‘ gebruikt’ in dit geheel? Of juist wel? Hoe zien jullie dit? Ik kreeg ook een mail van iemand die wel wilde, maar er is geen toestemming van landeigenaar of er wordt niet gereageerd bij instellingen bij meldingen of initiatieven voor zo’n opzet.. gewoon nieuwsgierig op dit punt..archeologie met een doel op basis van nieuwsgierigheid.. los van al dat juridische gedoe met Erfgoedwet, maar dat er dingen eens opgelost worden.. dus uiteindelijk de schep in grond op de Vermaningvelden meters diep , voetbalvelden breed..