Afbeeldingen op steen. Voor de een is het duidelijk en voor de ander, en dan met name binnen de archeologische wereld, is het een gruw. Je loopt dan ook snel het risico weggezet te worden als iemand die waarschijnlijk dan overal afbeeldingen in en op ziet. Ik denk dat het een van de reden is waarom dit soort stenen verborgen blijven binnen de collecties van de stenenzoekers. Want iedereen binnen die wereld wil graag serieus genomen worden.
In de 30 jaar dat ik stenen zoek heb duizenden stenen in de handen gehad. Ik bezit dan ook een prachtige collectie waarvan de grootste, met meer dan 10.000 stenen, inmiddels beschreven is. In die 30 jaar heb ik ook 2 stenen gevonden met een afbeelding. Althans, die zie ik er in. Dat ik me hiermee op dun ijs begeef besef ik. Maar dat risico neem ik dan maar.
Steen met een bizon
Deze steen met een afmeting van 6 x 4 x 3 cm (lxbxh) heb ik een paar jaar geleden gevonden in een steentijdnederzetting met vooral mesolithisch ( 9500-5300 v. Chr.) materiaal. Waarbij altijd de kans aanwezig is dat oudere sporen op die site (nog) niet aangeploegd zijn. De afbeelding op de steen laat een bizon zien. Opvallend is dat de maker gebruik heeft gemaakt van de geprononceerde cq verdikking van de teen om het dier nog krachtiger te maken. Hetzelfde fenomeen zie je bij de tekeningen in de grotten van o.a. Altamira-Spanje. Ook daar hebben de makers de natuurlijke verdikking op de rotswand en plafond gebruikt om de beelden eveneens realistischer te doen voorkomen. De kans dat een ploeg of eg dit veroorzaakt heeft sluit ik uit. Beschadigingen die hierdoor veroorzaakt kunnen worden zouden niet alleen veel heftiger, maar ook veel grover zijn. Een speling der natuur sluit ik eveneens uit. Daarvoor kloppen de verhoudingen veel te goed. Blijft over dat de mens deze afbeelding gemaakt moet hebben. Onder een binoculair microscoop is goed te zien dat met name bij de onderbuik een flink deel daarvoor bewust diep is weggekrast. Dit fenomeen is eveneens aan de voor- en achterkant van het figuur waar te nemen. Daarnaast heeft de maker, zoals eerder opgemerkt, dankbaar gebruik gemaakt van de aanwezige verdikking op de steen. Aangezien deze steen in een mesolithische context is gevonden is het aannemelijk dat deze minimaal zo oud moet zijn. Waarbij een oudere datum natuurlijk niet uit te sluiten is.
Dus, een volgende stap, de afbeelding van de steen met een bizon, en het verhaal gemaild naar een bekende archeoloog. Die mailde mij o.a.: “Ik zie zelf ook de vorm van de bizon, maar is dat ook wat ons brein ons doet zien. De nodige argumenten zijn dus overtuigende oudtijdse bewerkingssporen, vindplaatsen met context en veel meer voorbeelden die vergelijkbare afbeeldingen in dezelfde stijl laten zien. Dat soort zaken ontbreken bij deze groep stenen, waardoor het wetenschappelijk lastig is hier iets aan te bewijzen. Een belangrijk punt vind ik dat dit soort vondsten eigenlijk nog nooit in opgravingen naar voren zijn gekomen.
Dat hij de vorm van de bizon ook op de steen zag, stelde mij gerust. Dat ons brein ons daarbij helpt dat te zien klopt. Vele anderen, die ik de steen in de loop van de tijd heb laten zien, kwamen namelijk tot dezelfde conclusie. De vorm, de verhouding, de schouderpartij en kop……alles wijst op een bizon. Met betrekking tot de context: ik heb deze steen gevonden op een, voornamelijk mesolithische steentijd-site in de omgeving van Oldenzaal. De kans dat de natuur, ploeg of bijvoorbeeld een eg hierbij een handje heeft geholpen, sluit ik uit. Daarvoor is de afbeelding veel te precies. Blijft inderdaad het ontbreken van vergelijkingsmateriaal over. En het feit dat dergelijke stenen eigenlijk nooit bij opgravingen tevoorschijn komen. Zoals ik eerder suggereerde kunnen dit soort stenen om reden verborgen blijven binnen de collecties van stenenzoekers. Maar het kan natuurlijk ook zijn dat ze (nog) niet herkent zijn of worden.
Dit is een van de reden van deze publicatie. Een oproep om de collecties toch nog eens (goed) tegen het licht te houden. Wellicht levert het vergelijkingsmateriaal op.
Vogelschrabber
Vuurstenen schrabbers worden altijd veel binnen een bivak gevonden. Ze werden voornamelijk gebruikt bij de bewerking van huiden. Maar ook voor de bewerking van bot-, hout- en wellicht gewei was een schrabber een dankbaar hulpmiddel. Schrabbers komen in elke vorm en afmetingen voor. En een ding hebben ze gemeen: ze zijn functioneel en liggen daarom altijd goed in de hand. Om het maximale resultaat daarmee te behalen moest dat ook wel. Soms, vooral in de vroege periodes, vind je schrabbers die gemaakt zijn in combinatie met een ander werktuig, bijvoorbeeld met een steker of boor. Een van mijn mooiste schrabbers uit mijn collectie is een (vogel)schrabber. Deze vond ik eveneens in een steentijdnederzetting met voornamelijk mesolithisch materiaal, in de omgeving van Oldenzaal. Het is een bijzondere schrabber omdat het er sterk op lijkt dat een vogel hier model voor gestaan heeft. De schrabber is aan de voorzijde voorzien van een ronde geretoucheerde rug die doorloopt tot op de “kop”. Links daarvan bevind zich een scherp uitsteeksel, dat bedoeld kan zijn als boor of steker. Op de onbewerkte achterzijde bevindt zich de slagbult. De afmeting van deze kombinatie schrabber is 3,5 x 2,5 cm.
Overduidelijk herken ik hier een vogelkop in. Alles klopt, de gebogen vorm, de kuif, de snavel en zelfs de nek. Wat bovendien opvalt is dat deze schrabber totaal niet functioneel is. En, in tegenstelling met de reguliere schrabber, lastig vast te houden. Deze kan niet anders ontstaan zijn dan door de mens. Immers de natuur kan dit zo niet vormen. Door toedoen van een ploeg, eg of en ander boeren werktuig is eveneens uit te sluiten.
Over het hoe en waarom men afbeeldingen op steen werden gemaakt door onze prehistorische voorouders zwijgen de bronnen. Was het angst of juist respect voor de dieren die men afbeeldde. Of was het de geest van het dier die men zich wilde eigen maken. We tasten daarover nog steeds in het duister. Gezien beide voorbeelden ging men in ieder geval zorgvuldig, gedetailleerd en met veel respect te werk.
Evert Ulrich
________________________
Mooi om te lezen!
Mooi! Mag wel meer aandacht voor komen in de Nederlandse archeologie. In België is men opener van geest hieromtrent..
Stel nu eens dat er geen afslag en of afslagbult te zien is op een steen met dezelfde vorm, waarom zou dat geen artefact kunnen zijn of expressie? Moet elk artefact een afslag laten zien, of duidelijke bewerking..? Een aap werkt ook met stenen als gereedschap, die zie ik ook niet werken met bewerkings methoden steentijdbewerking vakboeken
Ik heb dit ook bij deze bijgevoegde ‘steen’ wat wijst op artefact zijn ? Voor mij is het wel duidelijk, maar ik denk dat in de vakarcheologie al heel snel van geofact etiket zal worden voorzien. Terwijl ik zeker ben van artefact label. In dat gebied, in niet situ gebied , zag ik ze meer..maar slechts fractie van de duizenden voor mij duidelijke geofacten. Het zijn van die stukken, die erg geofaktisch lijken en ogen, maar er is wel mee gewerkt..handzame stenen uit universum van stenen, misschien selecteerden de steentijdmensen ze wel op basis van bruikbaarheid, ze bevinden zich ook tussen duidelijker stukken..
Ik wilde eigenlijk 3 foto’s opladen, maar dat pakt de website niet..
Deze steen lag bij die met die notch ( noemt men dat zo?) Zo’n inkeping. Ik zie daar altijd een oestermes in, dezelfde knik zie ik nu ook in hedendaagse oestermessen
Deze steen is anders, maar ik herken wel dat dit een artefact is geweest..dat sinuslijntje onderin, zie ik vaker terug..het heeft iets vuistbijlachtigs qua vorm, dan in hakvorm.. een vakarcheoloog zal het weghonen. Ik niet, ik zit anders in de stenen..
De andere kant van die sinuslijn artefacten
Het zijn stuk voor stuk bewerkte stenen, wel een wateroorsprong, er zal verwatering zijn geweest, voor mij duidelijke artefacten. Ik vraag hier ook niet om bevestiging. Het is helder weten..Slordige traditie? Wat maakt het uit? Het klusje kon hiermee gedaan worden..waar zijn ze in mesolithische in situ, of neolithische in situ gevonden? Zo niet waarom niet? Of vond men ze wel, maar is het weggegooid in vroege archeologische tijden waar men enkel duidelijke stukken behield, die in boeken werden geaccepteerd als artefacten,..en de rest was junk? En daardoor zie ik deze voorbeelden niet, omdat de geleerden het niet publicatiewaardig vonden want; zwerfsteen
Is het ooit opgevallen bij opgraving ? Wie? En komt zoiets door invalide detetminaties nooit onder ogen van steentjezoekers?
Ook deze terugkomende vormen. Bij Jan Willem van der Drift las ik op de tjerkvermaning.nl iets over nasenschaber, ik moest hier meteen aan denken..
Vergelijk mijn artefact eens met de vorm van Peest stuk, dat aangeduid wordt als Neanderthaler stuk. Ik vind dit veel te stellig, ik vind het passen bij mix der rassen of al een ver gevorderde moderne mens
Idem. Zulke stukken..
Voor mij duidelijk artefact. Waar is het ooit gevonden in een opgraving?
Ook zo’n stuk. Toen ik het zag , zag ik de bewerking reeds.. Als het meso is, dan zie ik graag die honderden voorbeelden, is het neolithisch, dan graag voorbeelden..Doet het onder voor een Neanderthaler artefact? Mesolithische vuistbijl? Dat verwarde mij eigenlijk, want mag dat volgens de wetenschap..? Men zegt of schrijft dan; zulke dingen maakten ze in de latere steentijd op eind niet..ik zie in de vakboeken bij meso kleinere artefactjes,..
En natuurlijk kun je zeggen; dit is een maaksel van de natuur, geofact..en dan wordt de discussie doodgeslagen, maar ik vind dit onterecht,..
Idem op zulke plekken.
In de Erteboelle cultuur tref je soortgelijke ook aan
Ik had er nooit van gehoord de chatbot hiernaast is best handig.
De Ertebøllecultuur is een prehistorische cultuur die in Denemarken en Noord-Duitsland bestond van ongeveer 5300 tot 3950 v.Chr. De cultuur wordt gekenmerkt door jagers-verzamelaars die leefden in een kustmilieu, zich in de eerste plaats voedden met schelpdieren en vis en gereedschap maakten van bot, hoorn en steen.
In deze periode werden de eerste vaste nederzettingen gebouwd, wat een significante verandering betekende ten opzichte van de rondreizende levensstijl van eerdere culturen. Sociale structuren werden complexer en begrafenisrituelen evolueerden.
De Ertebøllecultuur is genoemd naar de plaats Ertebølle in Denemarken, waar het eerste bewijs van haar bestaan werd ontdekt. In de loop van de tijd ging de cultuur geleidelijk over in de Funnelbekercultuur door de adoptie van landbouw en veeteelt.
Belangrijke archeologische vindplaatsen van de Ertebøllecultuur zijn onder andere de keukenafvalhopen, ook wel bekend als “slikke” of “schelpheuvels”, waarin de overblijfselen van maaltijden en andere dagelijkse activiteiten zijn bewaard gebleven. Deze heuvels bieden een rijk inzicht in het dagelijks leven van de mensen van de Ertebøllecultuur.
Wat ik altijd merkwaardig vind, dat zijn die vormen, die altijd wel aardig overeenkomen met dat veld in Peest of Assen
Geofact of artefact. Ik weet dat het artefact is.
Je kunt nog zien waar het duimpje zat..verkleurd door zweet of vuil?
Deze trokken mijn aandacht..welke traditie?
Het merkwaardige is, dat het artefact rechtsboven hier de ‘ verse’ uitstraling heeft, meer de Vermaningkleuren. Vers vind ik vagevterm.. Bij Zeijen vond ik eerder een zelfde maaksel, maar dat zat echt onder de Marcel Niekus bruine windlak patina.. En dan vind ik het niet meer logisch , de hele windlaktheorie..daar heb ik lak aan qua chronologie criterium
En de onderste steen ( ik hoop dat die figuurlijk ook nog eens boven komt) daar zou Willem van der Drift op moeten aanslaan, want hij liet eens een tekening zien van Tauvel ofzo staat me bij,..ik heb hem hier maanden geleden naar gevraagd in email..ik wacht nog steeds, want dat is een zelfde artefact model ik zal nog eens zoeken
Vergelijk mijn artefact eens met de vorm van Peest stuk, dat aangeduid wordt als Neanderthaler stuk. Ik vind dit veel te stellig, ik vind het passen bij mix der rassen of al een ver gevorderde moderne mens
Dit was ook van die traditie
De onderste boor is duidelijk, de andere stukken zijn ook artefacten. Wat een verschil in kleur..
Dit heeft ook relatie, zelfde traditie, met wat bruine patina op de vermaningkleur stink je er zo in en ben je blij met neanderthaler vondst..ik ben er van genezen inmiddels; mix moderne mens en neanderthaler of gewoon al meer moderne mens..De steentijdpuzzel is moeilijk..
En geologen maar zeggen: het is geofact. Ik heb niet alles meer ik geef ook wel weer terug aan moeder aarde, maar geef ook dat rechter artefact ern jans, ook al lijkt het geofact, de rechts was een groot hakmes..beide handen aan zijkant en hak moten vlees in stukken o.i.d. was me te zwaar..ik maak er foto’s van, had ik dat maar gedaan met de teruggezette afslag afgebeeld in boek Doggerland,
Wordt het met windlak of bruin peest veld kleurtje gevonden wordt het Pavlov achtig als Neanderthaler origine geetiketteerd. Ik vind dit te stellig
Ook deze stukken, oppervlakte bewerkt aan 1 kant, alsof men afslagjes gebruikte als bewerkingstechniek op de steen.. deze groep immiteerde ook schelpen..band met zee? Zee in welke tijd ? Eemien of mesolithicum? Natuurlijk de eenvoudige weg is: plak er maar geofact etiket op, zijn we weer van deze discussie verlost…jammer!
Ook zo’n opvallende overeenkomst. De lichtbruine variant is van Peest van de Marcel Niekus zoekgroep, de ‘ verse’ variant bestaat er ook, elders die zal ook nog groter zijn? Het formaat dat dan meer bij neanderthaler past? Hoe kan dit? Leg dit eens uit…mijn exemplaar lag dicht bij die met die notch, iets wat ik eerder verwacht bij type van mp tijd..kortom verwarring..
De beschrijving was : afslag op kernvoet.. ik zie in mijn bovenste stuk weer dat oestermes terug..aten neanderthalers oesters, net als meso mens? Deze neanderthalers aten wel mosselen, of zijn het gewoon Moderne mensen op deze plek maar ook die bij Peest..en denkt men; wens is meester gedachte: het is van neanderthaler! Natuurlijk geeft dat een goed gevoel, maar ik wil het wel wetenschappelijk houden..
Komt de verse ook uit Drenthe?
Nee, Noord west Nederland..ik heb daar ook een artefacttype gevonden afgebeeld op 1 van de foto’s , en daar geb ik een identiek stuk van gevonden in de bruine kleur met windlak. De grootte verschilt, het maaksel identiek..ik had deze twee stukken al eens getoond op deze goed website..die link is verlopen, ik zal die tot hier plaatsen..ik kan op dit moment geen twee afbeeldingen plaatsen in één antwoord..
Ik duik morgen nog eens in de instellingen. Om uit te zoeken of meer afbeeldingen tegelijk kunnen in het antwoord.
Lettertje C gevonden door Marcel Niekus team te Peest, heeft echt wel een artificieel karakter, ik vond in dat gebied ook zo’n stuk, die was verder bewerkt en had vuistbijlindruk, minimaal schaaf op vuistbijlidee..Klaas Geertsma zei: ik zie er niks in..Ik weet niet wat hij daarmee bedoelde; twijfel aan Neanderthaler oorsprong of dat het in zijn ogen grind is, dat is meestal de onvolledigheid bij zoiets beperkends als internet.. de meest recente vuistbijl (?) die door Marcel Niekus is opgeraapt , is in feite gemaakt door ern iets geoefender persoon..ik zie dingen erop bij zijn stuk, dat is aan basis 1 op 1, , maar ook hier zeg ik; dat is geen Neanderthaler stuk, niet volbloed..het is mix der rassen of gewoon al ver moderne mens..pakweg 25000 tot 30000 jaar geleden..Men kan zeggen; kijk! Het is zelfde stuk alsof die neanderthaler vindplaats in Frankrijk.echter ook die archeologen maken m.i, dezelfde vout..ook dat spul in Frankrijk is mix of reeds moderne mens..ik weet het is zo onlogisch als copernicus destijds, of Einstein relativiteitstheorie of Jungs synchroniciteit, maar overweeg het eens, het stuk hieronder zal ik nog anders afbeelden
Ik wil maar zeggen; lettertje C is de start..deze is iets verder al, en het eindproduct kan dat artefact zijn van Marcel Niekus, kundiger bewerker , maar in principe zelfde startpunt, de afmeting ergens bij 9,5 cm? Deze ook , maar nogmaals ik zie er mix in if moderne mens, geen volbloed Neanderthaler die afstierf..ik zie soms mesolithische stukjes, en die hebben dezelfde opbouw als die grote vuistbijl..de negatiefjes zijn mij te verdacht identiek..is zo’n klein stukje nog meso? Ik denk zelf jong paleolithicum..maar kort gezegd, ik vind het vreemd dat als dat 14000 jaar oud is, dat een Neanderthaler minimaal 36000 jaar eerder hetzelfde maakt, dan gaan er bij mij alarmbellen over..
Lettertje C ander beeld,..het is wat bruinig, ‘vers’ lichte glans, maar foto’s verrekenen.. ik kan nog een anders stuk van Marcel Niekus op noemen uit dat veld,..kortom ik zie veel van hier ook daar in dat veld..ik ben benieuwd wat er nog komt of openbaar wordt gemaakt. Ik ben oprecht blij met wat Marcel Niekus die bij Peest, ik heb er respect voor.. ik zie dan wel ook meteen dingen die wat haaks staan op windlaktheorie..daar ben ik mee gestopt, omdat ik op die manier ook meer ging letten op de ‘ verse’ Vermaningstenen kleur op vuursteen, je kunt maar al te snel en onterecht de ogen ervoor sluiten bij zoeken of selecteren te velde..
Ik zal nog eens een andere keer dat andere stuk laten zien, dat identiek is aan andere..het ene is Vermaning uiterlijk het andere de gelakte uiterlijkheden van Marcel Niekus..hie kan dit? De term vers vind ik ongepast trouwens..het is zo’n containerbegrip, net als patina
Maar nogmaals diep respect voor Marcel Niekus, het helpt mij ook om tegenstrijdigheden te ontdekken, nieuwe vragen etc, etc,..
Het klinkt misschien als tang op varken, maar Peest is geweest ergens 25000 tot 30000 jaar terug..en ik las dat stuk over ouderdomsbepaling bij Peest en dat kwam uit op 25000 jaar ouderdom? Telt de techniek nu ineens niet als valide instrument , omdat het niet lekker past met typologie? Dan wordt het passend gemaakt vervolgens door het jongere dekzand ten tonele te voeren, het zou zich vermengd hebben en daardoor kwam decdatering jonger uit..ja passend makende wetenschap denk ik dan aan, en dat is onzuiver,.ga er nu eens vanuit dat de techniek accuraat is..ik las op internet over indianen, je moet eens zien hoe neanderthalerachtig dat eruit ziet, laat dat ook maximaal 30000 jaar oud zijn volgens archeologen, nieuw wereld,het ziet er soms uit als neanderthaler 500000 jaar terug, zo koppelt men zulke stukken in Frankrijk of groot britannie aan de neanderthaler, ook voutief..ik vind het alarmbellen..wees alert op te vaste stelligheid.. anders heb je straks naast Vermaning nog weer een nieuwe dwaling in de archeologie in Noord Nederland..en nogmaals ik zie in de Vermaningstukken authentieke , niet vervalste artefacten, ik noem dat geen geloof..ik weet het zeker..
Soms denk ik wel eens; die stenen die we nu in Noord Nederland zien, zijn die van Elsterien ipv een ingebeelde ijsbedekking in Saalien? Was Saalien niet het voorstukje van weichselien, met zelfde ijsloze bedekking? Hoe kan het dan dat archeoloog Yannick Raczynski-Henk en Dusseldorp in een boek schrijven dat de Hoge Berg op Texel Texel een overblijfsel is van Elsterien? Er is decennia gezegd; het is van Saalien.. ja sorry hoor, maar het roept verwarring op, of bedoelden beide heren Saalien.. Boek : De eerste mensen in de Lage Landen’. Deze foto hieronder is van een Indiaan, wees eerlijk als het te Peest wordt gevonden zit er al een neanderthaler etiket op,..ik vind dat wel geloof
Is die gele vuistbijl op de afbeelding door jou gevonden?
Door Amerikaan. In the USA