Onder leiding van beroepsarcheoloog Marcel Niekus ging een groep van meer dan twintig vrijwilligers in december 2025 op zoek naar sporen van Neanderthalers op het Holtingerveld, het “Pompeï van Drenthe”. Starend naar de grond, stapte de groep over het stuifzand van het oerlandschap, op zoek op de plek waar de 12-jarige Tim zijn beroemde vuistbijl had gevonden, een neanderthaler vuistbijl dat naar schatting 50.000 jaar oud is. Elke opvallende vuursteen werd opgepakt, nauwkeurig onderzocht, en vaak weer weggegooid. De zoektocht naar nieuwe vondsten verliep echter zonder succes: alleen enkele afslagsplinters werden ontdekt, maar geen tweede vuistbijl. Het geluk dat Tim had, bleek niet voor de zoekers van die dag weggelegd.
Bron: rtvdrenthe 14 december 2025.
Tim (12) vindt 50.000 jaar oude vuistbijl.
Tijdens een werkweek in augustus 2025 Drenthe heeft de twaalfjarige Tim Kop een uitzonderlijke archeologische vondst gedaan. Waar het zoeken naar vuistbijlen voor basisscholieren meestal bij een wens blijft, stuitte Tim daadwerkelijk op een prehistorisch werktuig op het Holtingerveld.
De plek waar Tim zijn vuistbijl aantrof heet De Baai, een zandvlakte in het Holtingerveld tussen Uffelte, Havelte en Wapserveen. Het gebied ligt bezaaid met vuursteen en heeft door de jaren heen allerlei menselijke resten en artefacten opgeleverd, waardoor lokale kenners het gebied soms het ‘Drents Pompeï’ noemen. Veteranen van het terrein, zoals vrijwilliger en historicus Wim van der Wijk van het OERmuseum, wijzen erop dat militaire voertuigen uit de nabijgelegen Johannes Postkazerne regelmatig nieuwe stenen naar boven brengen; dat maakt zoeken zowel vruchtbaar als chaotisch.
Gewapend met kennis uit zijn werkboekje ging Tim op eigen initiatief buiten de groep op onderzoek uit. Toen hij een opvallend gevormde steen uit de grond trok, herkende hij de vorm meteen. De kampbegeleiding regelde voor Tim het contact met het OERmuseum en nog diezelfde avond ging Tim met zijn vuistbijl naar het OERmuseum in Diever.
Volgens Wim van der Wijk gaat het om een topvondst die grote archeologische betekenis heeft voor Zuidwest-Drenthe. De vuistbijl is de meest bijzondere ontdekking in het gebied in decennia en bevestigt dat het Holtingerveld al in het midden-paleolithicum van de prehistorie werd bezocht. De vuistbijl van Tim draagt sporen van vorstwerking: op het oppervlak zijn schelpvormige breuken zichtbaar, zogenaamde potlids, die tijdens een koude fase van de laatste ijstijd zijn ontstaan.
Wetenschappelijk gezien kan de vondst twee dingen betekenen: het kan een losse vondst zijn, of aanwijzing voor een kampement van neanderthalers op die locatie. Als het laatste het geval is, zouden er in de omgeving meer vuurstenen werktuigen moeten liggen. Eerdere bewijzen voor neanderthalernederzettingen in de buurt bestaan onder meer uit een in 1970 gevonden spits bij Holtingerhoek en grotere vindplaatsen rond Peest. Het Holtingerveld is echter lastig systematisch te doorzoeken: het zand stuift continu in het gebied.
De exacte vindplaats wordt bewust door de archeologen geheimgehouden om graafactiviteiten door schatzoekers te voorkomen. De originele vuistbijl blijft eigendom van Tim, maar is in bruikleen gegeven aan het OERmuseum. In ruil ontvangt hij een replica voor zijn eigen verzameling.
Mooi artefact. Heeft de jongen subliem gevonden..Complimenten ! En natuurlijk mag je wensen dat het van Neanderthaler is. Maar,..moderne mens ligt meer voor de hand m.i. ..of maakten Neanderthalers microliet achtige artefacten, die op zijaanzicht en bovenaanzicht hetzelfde eruit zien? Ik laat het over aan het spel..en open voor andere vondsten..vuistbijlachtige indruk, liggend in bol..maar zoek verder, niet die postzegelformaat opgravingen, maar 6 voetbalvelden wijd en 4 meter diep..
Zelf denk ik aan Perigordien rond 30000 jaar geleden..laat paleolithisch, maar dan niet periode 15000 jaar tot 10000 jaar geleden..
Goed punt Marcel!
Veel van de vakliteratuur over de Perigordien-periode richt zich op de kleinere, fijnere werktuigen die de moderne mens zou hebben gebruikt, waarbij vuistbijlen vaak als achterhaald worden beschouwd. Je opmerking over de vuistbijl achtige vormgeving van Holtingerzand zal misschien niet met open armen worden ontvangen, maar ik denk dat je ergens een goed punt hebt. Hoe hak je een boom om met die kleinere, verfijnde werktuigen? Er zijn verschillende hypothesen over de bouw van tenten en andere hulpmiddelen, waarbij boomstammen een belangrijke rol spelen. Maar hoe zou je die stammen kunnen omhakken met een klein klingetje of een getande krabber? Dit lijkt inderdaad een punt van discussie. Ik denk dat je gelijk hebt dat vuistbijlenachtige vormgeving misschien ook door de moderne mens zijn blijven worden gebruikt. Waarom zou een functioneel werktuig na honderd duizenden jaren opeens niet meer nodig zijn?
De indeling van de vuurstenen werktuigen in Noord-Nederland lijkt vaak te simplistisch, waarbij te snel een duidelijke scheiding wordt gemaakt tussen verschillende cultuurperiodes. Dit geeft de indruk dat er geen geleidelijke overgangen bestonden tussen de verschillende fasen. Veel van de classificaties zijn gebaseerd op vondsten, voornamelijk uit de cultuurhorizonten van Zuid-Europa. In Noord-Nederland ligt het echter vaak anders: hier zijn vuurstenen werktuigen vaak vermengd en komen ze voor in lagen die afkomstig zijn van akkers of andere verstoringslagen. Hierdoor is het moeilijk om een gedetailleerde chronologische of culturele indeling te maken voor deze regio.
Vanuit dit perspectief is het onzeker of we op basis van de vondsten in Noord-Nederland veel kunnen zeggen over de verschillende periodes, behalve dat de werktuigen in sommige gevallen overeenkomen met die uit andere delen van Europa. Bovendien ontbreekt het in Noord-Nederland aan duidelijke, goed bewaarde Neanderthaler-kampementen, waar bijvoorbeeld haardresten of organisch materiaal als bewijs zouden kunnen dienen. Hierdoor blijft het lastig om een gedegen interpretatie te maken van de Neanderthalerbevolking in deze regio.
mag het misschien bizar klinken, maar uiteindelijk komt het erop neer dat de vuistbijlen in de vitrines van musea dezelfde waarde hebben als die van amateur-archeologen vitrine. Het verschil ligt niet in de objecten zelf, maar in het feit dat de exemplaren uit Noord-Nederland niet zijn gevonden zonder het verhaal erachter. Ze werden niet ontdekt in cultuurlagen die ook menselijke resten, botmateriaal en kunstvoorwerpen bevatten.
begrijp ik de paleo-deskundige en beroepsarcheoloog Marcel Niekus heel goed. “Hij is er duidelijk op gebrand om bij elke ontdekking, zelfs als die uit een kringloopwinkel komt, een gat in de lucht te springen om de eerste cultuurlagen van Neanderthalers te ontdekken.”
ga dan verder zoeken op de Vermaning vindplaatsen, ook al zijn ze vals… Doe gedegen onderzoek met de huidige kennis en graaf diep in de bodem lagen ( wel op de juiste locatie evt voetbal veld lang en breed ). Wie weet ontdek hij wel of geen haardresten en botmateriaal, zo niet dan kan hij meteen bevestigen dat er niets in die lagen zit die de verdachtmaking steunen in het boek valsheid. Dat gedoe over wel of niet, met glimmen als we het toch hebben over zuid-Europees vergelijking materiaal, dat begint ook wel een beetje een aparte discussie te worden als er geen bewijs is van geen enkel kampement in de bodemlaag van Drenthe.
Die vermeende Neanderthaler vuistbijl op die plek, is een moderne mens of mix der rassen vuistbijl/ vuistbijlachtige..m.i. dit is een groter exemplaar dan de kleinere minitrix vuistbijltjes van paar centimeter..die er ook liggen of lagen.
En natuurlijk snap ik een Marcel Niekus, hij had 12 jaar geleden ook aan de slag kunnen gaan, had hij meer tijd gehad, ik ken het gebruik van die plekken en ik zeg altijd: ojee de plek van het Spurrenvetnichtungskommando, ik kon wel janken..
Weet je Ton, Marcel Niekus heeft het over windlaktheorie, ik heb ern stukje dat is vol windlak en putjes, dan zou je denken; grijp je kans dan als archeoloog om jong paleolithisch van vóór 20000 jaar voor Christus te ‘ bewijzen’, want vaak gaan de drentse boekjes tot 15000 jaar geleden..ik heb wel een paar stukken perigordien, hoe weet ik dat omdat op websites van landen buiten Nederland daar de botversies zijn behouden, die hier zijn hooguit van steen, maar voor mij een mogelijkheid, dat ze in dezelfde tijd en bot en steen gebruikten vóór zelfde artefacttype..
Ahrensburg had bijlen, die lijken zelfs op vuistbijlen las ik in boek van Marcel Niekus..het blijft een puzzel Ton. Ik ben dankzij Apan en mijzelf dingen anders gaan zien, breder..dat moet wel, anders los je nooit wat op…out of the box de ken.. ik ben blij met je inhoud..en ook al zou het op punten verschillen dat zou niet eens uitmaken.,het liefst zet ik zelf de schep in grond, maar dat mag niet, de archeologen mogen dit wel..dus de steentjezoeker zal nooit een bewijs kunnen geven..al vermoed hij wel waar ze kunnen liggen, deze speren of vuistbijlen..kloppen de klimaatmodellen wel? Het is zo vaag..het weer voor morgen voorspellen is al moeilijk, maar deskundigen weten het van de afgelopen miljoen jaar..knap hoor!