Tijdens mijn eerdere zoektochten stuitte ik op de website Archeoforum.nl, waar ik een artikel van Dick Schlüter las over Neanderthalers in Overijssel. Wat mij vooral bijbleef, waren de illustraties bij het artikel. Bij een recente, toevallige waarneming van een steen voelde ik direct een associatie met deze afbeeldingen, vanwege opvallende overeenkomsten in vorm.
Zonder microscopisch onderzoek viel mij op dat beide stukken vergelijkbare ‘negatiefjes’ in het bovenste deel vertonen, evenals een overeenkomstig knikje aan de onderzijde van de basis. Hoewel het materiaal van mijn exemplaar waarschijnlijk verschilt van het artefact uit Almelo, zijn de parallellen opmerkelijk. Uiteraard zijn er ook verschillen: mijn steen meet 6,7 × 4,2 cm, terwijl het Almelo-artefact 7,1 × 3,6 cm groot is.
Een belangrijk verschil betreft het oppervlak: het Almelo-voorwerp wordt omschreven als windlakkerig, glanzend of lakkig, terwijl mijn exemplaar hooguit een minimale glans vertoont. In mijn ervaring is de term ‘vers’, zoals soms gebruikt in de context van Jong-Paleolithische artefacten, problematisch. Wat betekent ‘vers’? Is een hunebedsteen die meer dan 100.000 jaar in de bodem heeft gelegen en daarbij verplaatst en vervormd is, nog vers? Ik vind die term te vaag om een betrouwbare indicatie van ouderdom te geven.
Mijn waarnemingen zijn geworteld in langdurige veldervaring: gedurende 17 jaar maakte ik korte zoektochten, van hooguit anderhalf uur per keer, ook op het terrein Holtingerveld dat ik globaal het “schoolreisjeveld van de 12-jarige jongen” noem en er een prachtig vuistbijl vond. Door mijn eigen razzia-achtige expedities en gesprekken met anderen die het veld ook bezochten, heb ik veel inzicht opgedaan in de verspreiding van artefacten, hoewel ik helaas verzuimd heb namen en contactgegevens van sommige vinders te noteren. Desondanks vermoed ik dat er zeker nog vuistbijlen van die plek in omloop zijn.
Beide stenen lijken een vergelijkbare functie te hebben gehad: het schaven van materiaal. Het verschil in glans kan samenhangen met het type steen of de mate van verwering. Ook in het Jong-Paleolithicum komen stukken voor met een intense glans, mogelijk veroorzaakt door een vergelijkbaar fenomeen.
Een ander relevant verschil is dat het Almelo-artefact een holle schaafvorm heeft, terwijl mijn exemplaar plat is. Hier komt de discussie over de windlaktheorie in beeld. Beuker (2009) stelt dat alle Midden-Paleolithische artefacten windlak vertonen, een stelling die Marcel Niekus aanvult door te suggereren dat artefacten ouder dan circa 25.000 v.Chr. altijd windlak zouden vertonen.
Het artefact uit Almelo wordt door Stapert gedateerd in het Eemien of de eerste helft van het Weichselien. Volgens de windlaktheorie zou mijn exemplaar, gezien het ontbreken van windlak, niet ouder zijn dan 25.000 jaar. Dit creëert een spanning: hoe valt een vrijwel identiek artefact in dezelfde vorm te verklaren over een tijdspanne van mogelijk 90.000 jaar?
Dit roept fundamentele vragen op over de windlaktheorie als instrument voor chronologische classificatie: is de afwezigheid van windlak bij mijn exemplaar een indicatie van jongere ouderdom, of kan windlak door geologische of chemische processen verdwijnen? En indien het artefact toch ouder is, wat zegt dit over de nauwkeurigheid van eerdere datering door ervaren archeologen?
Samengevat confronteert mijn waarneming de gangbare interpretatie van windlak als betrouwbare tijdindicator. Mijn langdurige veldervaring, gecombineerd met korte zoektochten en gesprekken met andere amateurs, illustreert dat discrepanties kunnen bestaan tussen theorie en empirische waarneming, wat vragen oproept over de interpretatieve grenzen van de windlaktheorie.
De discussie rond windlak en ouderdomsclassificatie verdient een systematische herbeoordeling, waarbij zowel materiële eigenschappen als de mogelijkheid van secundaire bodemprocessen in beschouwing worden genomen. Ik was jaren geleden bij de Vermaning-tentoonstelling in het Drents Museum. Daar werd een video getoond waarin dhr. Stapert zegt: “Ik keek naar de Vermaning-stenen, ik kon het niet verklaren en ineens sprong in mijn hoofd: ze zijn vervalst.”
Datzelfde gevoel heb ik bij mijn eigen exemplaar. Ik kan het niet rijmen met wat ik lees in de vakliteratuur of op internetfora. Ik blijf er peinzend naar zoeken, maar ineens schiet het door mijn hoofd: kan de windlaktheorie misschien een vals kompas zijn?
De 12-jarige Tim heeft op het Holtingerveld “Pompeï van Drenthe” een unieke vuistbijl gevonden. Nu lees ik dat je tijdens jouw zoektochten gesprekken hebt gehad met andere zoekers en dat je het vermoeden hebt dat daar meer vuistbijlen zijn gevonden. Baseer je dat op gesprekken met de andere zoekers? Heeft iemand je verteld dat hij of zij daar ook een vuistbijl heeft gevonden?
Het was een wandelaarster die hond uitliet, dat zal 2012 zijn geweest, haar buurman liep over dat pad en raapte zomaar een vuistbijl op. Natuurlijk weet ik niet of het een vuistbijl was. En zoekers die ervan overtuigd waren dat ze thuis van dat gebied dingen hebben liggen, die in hun ogen sterk op vuistbijlen lijken.
Paar correcties. Ik heb al vaker gezegd/geschreven dat vuurstenen ouder dan 25.000 jaar niet altijd windlak hoeven te vertonen. Dit hangt puur af van de geologische context. Er zijn best situaties te bedenken dat middenpaleo aan windlakvorming ontsnappen, zoals uit midden-pleniglaciale dekzanden, riverdalen etc.Feit is wel dat vuurstenen artefacten met windlak ouder zullen zijn dan 25.000 jaar, dus middenpaleo of vroeg-jongpaleo. Er zijn geen situaties nadien waarin dit verschijnsel is ontstaan. Wel zie je bij vuurstenen uit stuifzangebieden dat ze soms een soort beginnende windlak lijken te vertonen.Ook uit Doggerland kennen we stukken die ahw gezandstraald zijn onder water en zo sterk glanzen als windlak, maar dan zonder putjes. Dat hebben we waterglans genoemd. Wat jouw steen hiermee te maken heeft is mij niet duidelijk, het is m.i. geen bewerkte steen.En ook de grondstof ziet er heel anders uit. Is het wel vuursteen? Grofkorrelige en fijnkorrelige soorten reageren ook weer anders op zandstralen.
Bedankt voor uw verdere verduidelijking, Natuurlijk zie ik zelf wel bewerking. Er zit nog leemachtig spul op, ik heb met strijklicht wat shotjes gemaakt , die heb ik elders geplaatst anders raakt het hier weer te vol.
De meest recente foto’s ook paar met wat strijklicht staan onderaan in ik zie de bewerking al duidelijk op de foto, logisch als ik het op de hand zie De soort steen kan voor sommigen verwarring veroorzaken, de poriën en de negatieven zitten nog vol met leem of klei-ig zand, het is vaag te zien, maar vaag is te ook te zien. https://steentijdvondsten.nl/post/index.php/2026/03/23/had-heidelbergensis-mens-ook-microlieten/ De soort steen? Weet ik niet, ik neig naar zandsteen, kwarsitisch..weet je dat stuk dat lijkt op de olifantenbot en dat andere stuk wat lijkt op nijlpaardbot Ethiopië lagen er binnen 10 meter afstand ook. Ik vind het knap hoor van de natuur ! Daar zie ik wel Bocksteinmesser in. Dat ‘ ding’ is vermoed ik van zelfde soort steen.. De bewerking niet herkennen.. die olifantbotten werden ook geschuurd lees ik dan van collega archeoloog van u, ik zie hier ook wel schuring op deze stukken, wel apart dat ik op die plek ook nog microlietachtige stukken vind, die ook op die afbeelding staan bij dat olifantbot foto overzicht. Kijk er gerust nog eens naar. Voor mij zijn het duidelijke artefacten nu , bij oprapen in 2008 en 2009 nog niet trouwens, maar ik sta niet stil..ik leer er wel bij ..wat ik dan ervaar qua determinaties zal niet veel afwijken van Henk Geertsma, maar ook Klaas Geertsma. En wat zo’n ‘steen’ van mij dan te maken heeft met Almelo? Als de archeoloog zegt : zulke stukken zijn Eemien , begin Weichselien met lak en ik zie daar in veld iets identiek, wat droog, ‘ vers’ is dan vind ik dat vloeken met elkaar..Wat Marcel Niekus nu qua antwoorden geeft las ik tot op heden niet in zijn boeken, zet het er gewoon bij als het jaren terug al bekend was, het was altijd windlak voor, windlak achter bij cesuurbepaling van mp of niet, ook bij valsverklaring,..fijn dat ik het nu weet..
Ik zal de titels van artikelen die ik bedoel er nog bijzetten
Was kwarsitisch zandsteen of zandsteen praktisch te schuren, misschien minder best te bewerken als bot? Combinatie schuren en bewerking volgens boekje? Er zitten bij die van mij flauw nog negatieven op, maar dat zal ook wel weer als ‘door natuur gemaakt zijn ‘ worden beschouwd. Als het moeilijk wordt is daar voor beroepsarcheologen altijd de veilige weg : pseudoartefact, geofakt, of neolithisch of mesolithisch. Die laatste 2 periodes sluit ik niet uit, maar waar zijn dan zulke vergelijkbare stukken uit neo en meso in situ opgravingen? Er zouden dan honderden moeten zijn gevonden,.toon er eens 10, 5, nou 1 dan..
Ik doe nog paar foto’s , en dat is niet om te overtuigen, ik ben geen Jehovagetuige, het is wetenschap, helder de materie zien..met ruim verantwoord denken..ik kijk naar de ‘ stenen’ , de vormen en ja ik weet ook het boek van Jaap Beuker , kapotgelezen, ik lees ook dat natuurstenen zelfs ook slagbulten kunnen hebben..ja er zou verschil zijn om dat te zien, maar dat is nog steeds vaag, misschien iets voor herziene of nieuwe uitgave van dat boek. Ik zie bij Peest goede artefacten, maar ook stukken waar ik van zeg: als dat bewerkt is , dan begrijp ik niet dat deze ‘ stenen’ grind zijn..en nogmaals de koppeling aan neanderthaler bij Peest vind ik stellig..het kan zo zijn, maar, waar zijn de bodies? Het bewijs ? Ook het hele mix verhaal der soorten ontbreekt..of de mogelijkheid dat ook Peest moderne mens kan zijn..
Ik wens u een neanderthaler met huid en haar toe bij Peest..
Het windlak verhaal is altijd al een stuk genuanceerder geweest, dat heeft Stapert zelf meerdere keren beargumenteerd in artikelen. En wij ook. Maar daar leest iedereen dan weer overheen.
Steensoort maakt heel veel uit wat betreft de verschijnselen die winderosie veroorzaakt.
Peest is duidelijk Neanderthaler, gezien de typologie en technologie en wat oppervlakteveranderingen betreft. Zoals eerder geschreven. we hebben geen aanwijzingen voor vroeg-moderne mensen in Noord-Nederland.
Welke artikelen zijn dat Marcel Niekus? Vrij toegankelijk? Of op betaalsites van kranten o.i.d,? Zijn er vrij linken naar deze artikelen? Ik zie dat de extra foto’s weg zijn gehaald
En wat de bewerking betreft van neanderthalers dat is mij ook te stellig gekoppeld aan 1 menssoort. De mix wordt ontkend, dat het moderne mensen kunnen zijn ook ontkend..net als destijds bij bladspitsen, dat moest en zou Neanderthaler zijn, Frans de Vries was ook 100% zeker daarover , terwijl men in Duitsland ontdekte dat het toch moderne mensen waren. Natuurlijk denken Frans de Vries en u dat het nog steeds Neanderthalers zijn, ik las iets van: de resten van moderne mens bij bladspitsen gevonden zullen wel zijn van moderne mensen, opgevreten door Neanderthalers bij kampvuurtje..dat staat dan wel in contrast met dhr, Stapert, die zegt: neanderthaler en moderne mens hadden nooit contact…als de ene soort de andere opvrat, past niet lekker in zo’n visie…maar ook dat kun je nog wegberedeneren, ik heb nog foto’s bijgeplaatst, die zijn weg..ik doe nog 1, voor mij duidelijke bewerking..het herkennen is ‘ de gave’ het erkennen is voor sommigen zwaar, zeker als het niet echt past in uw verhaal
Harde aanwijzingen voor vroeg-moderne mensen in Nederland zijn zeer schaars. Dichtstbijzijnde is de bladspits van de Aardjesberg bij Hilversum. ‘Mauern’-type kunnen ook vroeg-jp zijn, maar dit is geen gelopen race. Van mij was het een suggestie, maar het laatste woord is daar nog lang niet over gezegd. Laat onverlet dat Peest zeker niet tot de bladspitsgroep behoort.
Je steen zie ik niets in, ik kan geen overtuigende bewerkingssporen ontwaren.
Ik zie er niets duidelijk in, aan slagkegels? Maar het is wel een interessant onderwerp van deze discussie : wanneer gaan we er wél iets in herkennen? Zie, https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/131120
Of het nu gaat om sterk verweerd of overspoeld materiaal, hoe we het ook willen noemen, dit blijft een punt van discussie. Zie de afbeelding hieronder.
En eerlijk, ik zie er een steen in die op zijn kopse kant in de rivier stroming heeft gelegen is gekanteld om aan de andere kant te worden geslepen. Hebben we dan een werktuigje op basis van het zeldzame steen soort bij schaarste of gebrek aan vuursteen in Nederland tijdens meso/neo/brons? Heden ten dage is het nog vol op te vinden waarom (1) Gereedschap bestaande uit een zware kop met scherpe snede, (2) vervaardigd van vuur- of natuursteen. Dus natuursteen als gepolijste stenen bijl, waarschijnlijk Neolithisch. Sterk verweerd. Mogelijk vervaardigd uit amfiboliet. Determinatie: Harry Huisman. Met bij tekst vervaardigd van vuur- of natuursteen. Toelichting door Auteur: Erik Kroon, David Fontijn. Maak me kek. Zolang het maar wel of niet glimt het maar uit de juiste context komt mag alles door gaan voor een werktuig?
Deze afbeelding hoort er ook bij,
En dat kan ik juist van PAN waarderen open eerlijk en in het midden laten!
Wat ik zo zie is een prima verweerde stenen bijl, zo aan de vlakken en de steensoort te zien. Dit materiaal verweert onder bepaalde omstandigheden nogal snel (relatief gezien dan). Niet een heel makkelijk exemplaar, maar m.i. duidelijk genoeg. Die discussie over ouderdom is nodeloos moeilijk gemaakt, het is gewoon een neolithisch exemplaar, niet mesolithisch en ook geen bronstijd. Volgens mij zijn beide auteurs geen steentijdspecialist voor zover ik weet.
Bestaat er een diploma steentijdspecialist? Wanneer ben je dat? De criteria daarvoor, welke zijn dit? Beide auteurs worden weer in hoekje gezet: geen steentijdspecialist, alsof het artefacten zijn, die stempel niet-artefact krijgen omdat er iets niet aanwezig zou zijn..
Nee, zo’n diploma is er uiteraard niet. Wel jarenlange ervaring, een kritische blik en verstand hebben van steenbewerking. Ik zet niemand in een hoekje, maar kijk kritisch naar stenen en vuurstenen. Vroeger had ik nog wel eens de neiging om ’te lief’ te willen zijn, en dat zei ik wel eens ‘zou een artefact kunnen zijn’, ‘misschien’ etc. Dat doe ik niet meer, daar is niemand bij gebaat en daar leer je ook niets van.
Ok! Echter wat heb je ( in betekenis van algemeen, niet perspoonlijk) aan jarenlange verkeerde of onvolledige ervaring ?
Dat gaat niet op.Spijt me voor je, maar dat is een vraag die je beter aan jezelf kunt stellen. Klinkt wellicht arrogant maar ik weet echt wel waar ik het over heb. En als je mij niet gelood, ook prima. Laat de stenen dan aan iemand anders zien.
Ze hebben dit artefact van mij op afwijkende manier gemaakt, dat herkent dhr Niekus niet. Ander soort steen. Verweerd. Veelzeggend.Bij hoeveel foto’s of op de hand determineren is dit gebeurd? Hoe zal dat in een veldverkenning gaan? Ik vertrouw in ieder geval bij zulke stukken niet op de expertise van Marcel Niekus, ik vind het voor de steentijdwetenschap zelfs schadelijk..
Nee, ik herken het niet omdat er geen enkele aanwijzing is dat het stuk in de prehistorie is bewerkt. Dat bedoel ik nu de hele tijd, dat het van belang is om rekening te houden met sporen van steenbewerking. Jij kijkt vooral naar de vorm en hangt daar allerlei conclusies aan vast. Zo werkt het niet. Als ik op basis van foto’s niets kan zeggen zal ik dat aangeven, ook tijdens veldverkenningen. Prima om niet op mij te vertrouwen, dat moet je helemaal zelf weten.Ik hanteer een aantal basiscriteria om een vuursteen of steen als artefact aan te merken. Zoals gezegd, anders is het einde zoek en vervuil je ahw de inhoud van het bodemarchief. Ik ben liever iets te kritisch en houd een solide databestand over, dan dat ik allerlei leuk gevormde stenen meeneem. Daar heeft niemand wat aan en dan vervuil je het kennisbestand. Dat is pas schadelijk.
En of je op mijn expertise vertrouwd of niet, maakt mij niet uit. Ik geef mijn eerlijke mening op basis van toch wel wat jaren ervaring. Als je dat niet zint, prima, dan houd ik op met reageren.
Bij dit soort stukken. Andere stukken kan een ander verhaal zijn. Als ik bijvoorbeeld kijk op stone website dan zie ik stenen en dan vraag ik waar op de foto zie ik hier dan bewerking? Schrijf daar eens een boek over per steen.
Bijvoorbeeld ook deze ; waarom is dit een mesolithisch stuk? Dat het artefact is is me duidelijk, staan alle criteria erin van artefact? Het koppelen aan periode, waarop gebaseerd? Zinvol zou een boek zijn die deze materie behandelt..een antwoord als: zo maakten ze het in mesolithicum, zo was hun bewerking, sorry maar dat zegt mij niets.., leg maar uit waarom is dit mesolithisch stuk?
Ik ga je dit niet allemaal uitleggen. In boeken van o.a. Beuker staat meer dan genoeg informatie over de kenmerken van steenbewerking.
Die die ken ik wel. Daar vind ik niet deze steennennwaarm het meso is..als het druk is,dan zou ik dat op mijn stuk kunnen zien..
Het is makkelijk hier uit te leggen toch?
Voor de duidelijkheid ; niet bij het getoonde stuk van mij en soortgelijke stukken, daar zit ik anders in..andere stuken besprak ik hier niet.
Bij deze steennis het niet enkel de vorm, de bewerking is ook te zien m.i. ik ben blij met uw antwoord.
Hier gaat het dus al mis bij uw determinaties. Het artefact is zelfs op 3/4 deel bewerkt. Nu kun je zeggen: de foto is onduidelijk. Ik kan zeggen: de bewerking zit nog vol met keileem. Kan me heel goed voorstellen dat dat ook nog kan hebben geleid tot inkapseling van artefact, waardoor het ongevoelig is geworden voor omstandigheden .
De interpretatie kunnen we breed uitmeten maar wie trekt de grens in wat wel of niet als werktuig uit de prehistorie kan worden gezien?
Ik noem die steen van mij een artefact. De afslagjes zijn goed te zien. Ik vind het knap gedaan. Mooier dan Almelo , maar dat is subjectief..
Ik vergelijk het met deze ‘steen’ Camperduin destijds, laatste foto is zo’n zelfde onderaanzicht, klopt met andere ‘steen’
(1) Neanderthaler of neanderthaler achtig
Laten we beginnen met bewerkingskenmerken om het kaf van het koren te scheiden. Daar gaat het al mis.
Dit ‘ steentje ‘ lag er vlakbij
Ik lees dat in meso ze dingen afknappen om een vorm te krijgen..is dit een bekende vorm?
Of deze, misschien de combi ..
En deze groep maakte haar artefacten ook groter. Dit is m.i. schaaf op vuistbijl. Ik weet …het voldoet niet aan maakcriteria, ook onder keileem , vaak met dat knikje bovenop naar buiten..het voldoet nergens aan, maar toch 9cm bij 6 cm, en mocht het Mix zijn van Heidelbergensis mens en neanderthaler of volbloed Heidelbergensis, of mix neanderthaler en moderne mens, dan viel het mij in 2008 reeds op, maar ik claim niks hoor, maar mocht later toch ‘ het licht ‘doorbreken qua bewerkingverschillen, iets meer out of box, dan was ik reeds een vinder..er zullen vast meer mensen zijn die zulke dingen hebben, maar er liever niets van zeggen of het niet durven tonen..natuurlijk mag iedereen er om lachen.. maar ik zie er genoeg artefact in..slordig? Dat ligt in of aan de ogen van de bezitter, hier kon het klusje mee gedaan worden..
En niemand vraagt naar het ruggetje, het precies opzet van vuistbijl Wijnjeterp, bolle rug…zelfde tijd als Wijnjeterp ? Ja zou kunnen, maar op basis van de jarenlange ervaring van Marcel Niekus mag dat niet zo zijn, want er moest windkak opzitten…misschien ook nog wel in onderbewustzijn of strategisch omdat de als vervalst betitelde stukken van Vermaning ook wel versig lijken, dus laten we nu niet die aandacht op verse,of droge mp stukken richten, want anders gaan mensen denken: ze zijn wel echt of kunnen echt zijn.. De windlaktheorie heeft mij als zoeker ook wel zulke stukken doen terugzetten, waarvan 1 gelukkig weer bij Camperduin is teruggevonden, ik zag het stukje in een in Boek Doggerland terug, ik heb dit 5x gemeld ook op Doggerland website, maar geen response…vast overheen gelezen? Gewoon weggehaald van site ,.hoe zal dat net erfgoedwet gaan? Je meldt iets en de respons komt toch nooit..ik maakte toen geen foto’s van artefacten helaas, nu vaak wel.. sindsdien had ik al lak aan de windlaktheorie van Marcel Niekus en ook Frans de Vries..bij zulke stukken vind ik ze als ‘ steentijdexpert’ niet valide..er zit iets valsigs en gemeens en schadelijke in, maar zo als met vele dingen , kortsluiting in het hoofd manifisteert zich soms ook in letterlijke vorm ..
Je begint echt vervelend te worden.Nogmaals, HET GAAT NIET OM WINDLAK.Het gaat er om of er bewerkingskenmerken op een steen zitten, ja of nee.Heeft helemaal niets met strategie te maken.Je melding heb ik geen weet van, waar heb je dit stuk gemeld? Op de Oervondstchecker? Zo ja, daar ben ik niet of nauwelijks bij betrokken. En dan nog de woorden ‘valsigs, gemeens en schadelijk’ in de mond nemen en dan nog eindigen ‘kortsluiting in het hoofd’? Wat denk je eigenlijk wel niet. Doe ff normaal.
Meerdere artikelen, we hebben veel geschreven de afgelopen jaren. Zul je zelf even moeten zoeken, geen tijd om dat allemaal te doen.